SUMMARSKÚLIN 2014

Tann vælumtókti summarskúlin fyri útisetabørn verður aftur í ár!!! JA!!! Skúlin er fyri 5-12 ára gomul børn, sum búgva uttanlands, og sum vilja brúka eina viku at læra seg føroyskt saman við øðrum børnum.

HVØR: Føroysk børn, sum búgva uttanlands.

NÆR: Skúlin verður 21.-25 juli 2014

HVAR: Skúlin er á Føroya fólkaháskúla í Havn

KOSTANAÐUR: 1000 kr. fyri barnið

TILMELDING: um FB síðuna “Summarskúlin”

Frida Sofía fyllir í dag, ein megnarkvinna!

Tá ið Frida Sofía skuldi koma í verðina, spurdi Marner Simonsen, nær eg vildi, at hon skuldi koma, eg segði so 8. mars. Hann smíltist og spurdi, um onkur abbi ella omma fylti tá. Nei, segði eg, tað er altjóða kvinnudagur, tá froysti Marner sum gamal útliløgukattur og segði okkurt um fjas og kvinnufjant.

 Men Frida Sofía kom 8. mars fyrrapartin, og Hans Marius fór niðan í Hoydalar at boða frá um kvøldið, har kvøldseta og ball var í samkomuhøllini , og har okkara vinfólk vóru og hildu sær á gleim. Sum fyrsti nýføðingur í Putlhúsi í 38 ár var FS so sera vælkomin, og eisini abbi í Leivsgøtu pjátrar við hana. Men eingin var so steinbýttur av henni sum babba.

 

Frida Sofía var sera skjót at læra at  lesa og skriva, tiktikið er tá ið hon rættaði stavivillur á uppsløgum í barnagarðinum. Hon hevur so sera gott máloyra. Tá ið hon fór til Íslands at arbeiða eftir studentaskúlan lærdi hon íslendskt beinanvegin, okey tað gera føroyingar, men tá ið hon flutti til Hollands stutt eftir lærdi hon hollendskt upp á no time, og nú ið hon býr í Belgia hevur hon pussað tað franska, sum Rólant lærdi hana so væl, at tað er púra flótandi.

Tað er ikki sørt, hon hevur havt brúk fyri sínum stóra málkunnleika, nú ið hon hevur arbeitt á sendistovuni hjá Føroyum í Bruxelles nøkur ár, og hon hevur týtt bøkur úr hollendskum m.a. Dagbókina hjá Onnu Frank.

Í ungdómsárunum spældi Frida S. við Kyndli, tær kláraðu seg væl, bæði sum unglingar og sum kvinnulið, tær vunnu m.a. gull í 1998 og 1999.

 

Hon er enn ítróttargenta, spælir hokki, tennis, súkklar og rennur.

Frida Sofía er gift við Michel og tey hava trý børn, hesa myndina hava te lagt á FB í dag, tey hava vist góðar tenn í familjuni

Frida Sofía er útiseti, men hennara samband við Føroyar er tætt og gott, men eisini kritiskt, sum útisetar flestir sær hon veikleikar í samfelagnum, sum vit, sum liva her, kanska ikki varnast. M.a. hevur hon sæð, at børn, sum búgva uttanlands hava brúk fyri stuðli til at læra føroyskt og halda føroyskt við líka, so hon fann upp á at gera summarskúla fyri útisetabørn. Skúlin er til 5-12 ára gomul og verður hildin eina viku á hásumri. Hon er vist eitt sindur av tí tey kalla íverksetara ella kann mann kalla hana eina íverksetu kanska ein slíkan kvinnudag?

Góða besta Frida Sofía hjartaliga tillukku á føðingardegnum frá okkum í tí gamla landinum!

Tórðartúrur og Túratórður

Ein so sera væl umtókt sending við einum so misháttum heiti. Tá ið vit fara túr, so fara vit túr, ganga okkum ein túr ella koyra ein túr niðan á Sund. Bátar fara sín fyrsta ella síðsta túr, onkur var ein túr á Suðurlandinum og ein norðanfyri,  onkur siglir ein túr undir Vestmannbjørgini. Eingin fer á ein túr uttan Tórður og útvarp Føroya, og so sjálvandi tey, sum hava lært hesa málisku við at lurta eftir Við Tórði á túri. Spell, at Útvarp Føroya skal ganga á odda í hesi fyrisetingarspillu. Og næstu viku “fara vit aftur á túr við Tórði” – serstakliga mishátt. Hvaðani málspillan er, skal eg einki siga um, tað kann ein og hvør hugsa sær til.

 

Eitt akkurát líka snøgt heiti hevði verið : Vit fara túr við Tórði nú er Túrur við Tórði á skránni ella Nú fara vit túr við Tórði. Ikki longri, og bókstavarímið er har…so come on Tórður. Nú ert tú so túraður, men vónandi nóg vaksin og vitandi til at taka hetta til tín

Nøvn – høggin hæl og sniðin tá

Fólkanøvn ella sernøvn bendast eins og onnur navnorð ella felagsnøvn .

Lat meg hugleiða nakað um nøvn, áðrenn vit tosa um bendingar: eitt navn er sera persónligt, tin persónligheit er knýtt at navninum. Tað eru nógvar gamlar sagnir og trúgv knýtt at navni. Navnið hevði eina serliga makt ella var ein verja onkusvegna. Vit minnast Høgnanavnið, sum Heðin Brú skrivar um í Lognbrá og Fastatøkum, mamma Høgna helt, at navnið bar deyðsvanda við sær. Summi eru kallað upp eftir abba ella ommu og skula liva upp til eitt navn. Í gamlari tíð vórðu nøvn sum Ørn ella Úlvur givin til tess at útvega barninum góðar eginleikar. Tað er kanska hetta, sum ger, at fólk halda sítt navn vera omanfyri vanligar reglur, akkurát sum um tey eiga navnið og rættin til at siga hvussu tað skal stavast, bendast, úttalast. Havi havt næmingar, sum ikki vilja finna seg í at tú bendir teirra navn, um tú sigur t. d. – og so spyrja vit Teit, kann Teitur finna uppá at siga – eg eiti ikki Teit, og hetta er væl at merkja sami drongur sum ikki hevði funnið uppá at sagt, “so spyrja vit ein drongur” ella: “nú síggja vit báturin”.....eisini t.d. nøvn sum Sigmundur, Finnur vera stundum søgd ...eg eiti Sigmund...ella eg eiti Finn....og so hugsar tú, okey kanska foreldrini eru donsk..men eitt navn er ikki sum einar buksur, sunm tú kanst klippa brøkurnar av, um tú vilt hava knæbuksur ella seyma eyka lummar á, um tú manglar lummar. Eitt navn er eitt orð, sum hoyrir til málið,  og málið eiga vit øll við tess reglum og bendingum. 

Viðvíkjandi bendingum so hevur orðabókin og www.fmn.fo eina rúgvu av fólkanøvnum, har tú kanst sláa upp bending, staving osfr. Og tað er akkurát líka natúrligt at sláa eitt sernavn upp sum onnur orð.

Vit síggja eitt individualistiskt rák, við nøvnum eins og við øðrum. Sjónvarpið hevði eina samrøðu við ein pápa, sum segði, at tey høvdu viljað givið børnunum nøvn, sum vóru serstøk og minnilig, og tvey av hansara børnum itu Malaki og Sadie Sigurrós, einki varð sagt í sendingini um, hvussu tey bendast.

 

Mister Pip eftir Lloyd Jones

Tað yvirskipaða evnið í bókini er, vil eg siga, tað at siga søgur, hvussu søgan kann brúkast, hvussu hugflogið fær flutt teg til eitt betri stað. Endurnýtsla av tekstum er altíð aktuelt, góðir tekstir eldast ikki, og teir brenna ikki, hóast bøkur og fløgur kunna fara upp í royk. Í hesum sambandi komi eg í tankar um kvæðini og sagnir og ævintýr, at duga uttanat er eitt varandi virði, sum vit gáa alt ov lítið um í okkara tíð. Ein sangur, tú hevur lært sum barn, kann ikki fara upp í royk. Hann er í eldvardari boks.
Høvundurin Lloyd Jones (f. 1955) er úr New Zealandi, og hendingar fara fram á Kyrrahavsoynni Bougainville. Ikki visti eg, at fyrrverandi Norðursolomonoyggjar førdu frælsiskríggj í nítiárunum og gjørdust sjálvstøðugar 1997 undir navninum Bougainville við hesum flaggi.

Júst frælsiskrígggið í nítiárunum er baktjaldið í hesi søgu, stjórnarhermenn koma til bygdina at oyðileggja og týna, og uppreistrarmenninir, sum eru teirra egnu dreingir, koma rivnir og skræddir úr frumskóginum. Oyggin verður fyri blokadu, og tey mega hjálpast við, ja ongum.

Í fyrstani hava tey tvær bøkur, Dickensa Great Expectations og Bíbliuna, seinni hava stjórnarhermenninir brent alt, men søgurnar liva framvegis.
Frásøgufólkið er Mathilda, hon er trettan ár, tá ið søgan byrjar og fimtan við søgulok. Mathilda fær eitt heilt serligt samband við Pip og við læraran hjá sær Mr. Watts. Pip – høvuðspersónurin í Great Expectations – er hennara einasti vinur, og Watts er hann, sum letur henni henda vin og henda undurfulla heim. Søgan hjá Dickens er einasta skúlabók tey hava, og øll børnini duga hana uttanat. Tá ið bókin er horvin, endurskapa tey hana í felag, og Mr. Watts lærir tey at finna “sína egnu rødd”.
Mr. Pip/Watts kemur í andsøgn við bíbliutrúnna hjá mammu Mathildu. Hon er ein strong sterk kona, uppvaksin við missionerum og trýr fult og fast upp á helviti, mr. Watts er sera diplomatiskur og fær at enda við hjálp frá Dickens eisini virðing frá henni.
Mr. Watts er einasti hvíti persónur í bygdini, og rasuproblematikkurin er allatíðina ein tráður í søguni. Vit hoyra nakað um forsøguna hjá mr. Watts og nakað um familjuviðurskiftini hjá Mathildu, men bókin er sera einfalt skrivað, ikki fløktar hendingagongdir og nógvar persónssøgur.
Tað serliga við bókini er eisini frásøguhátturin, Mathilda er herlig. Hon og mamma hava eitt trupult, tætt samband, men tónin í bókini er framligur og skemtiligur og frekur. Mathilda er vaksin og farin av oynni, tá ið bókin endar, men Pip er enn hjá henni sum ein trúfastur vinur.

Serstakliga áhugaverd bók úr hinum endanum av verðini, men fast plantað í okkara mentan – saman við Cj´harles Dickens. Ivaleyst er høvundurin uppvaksin við vesturlendskari mentan á Wellington universiteti…..so ja okey postkolonialisma….eingilskmenn í New Zealandi , romantisk ung svørt genta, hvussu relevant er tað hjá henni at samanbera seg við gentleman Pip……. og hvat veit hann um at búgva á Bourgainville í krígstíð, havi ikki kannað alt hatta…so don’t even go there!

Offurmorðið eftir Duritu Holm

Bókin er ummæld í Sosialinum 14. feb. 2014. Hanus Kamban leggur fyri við at siga, at bókin er tann fyrsta krimisøgan eftir kvinnu á føroyskum, men har fer hann skeivur. Mina Reinert hevur bæði skrivað krimiskaldsøgu, Duldar leiðir, og krimistuttsøgur.

Offurmorðið er ein krimibók, og hendingar og persónar eru hegnisliga riðað saman í eitt spenningsfult  net, sum fangar lesaran. At bera so í bandi, at ex sjeikurin Magnus úr Noreg, og vinurin og elskarin Javier, brotsmaðurin Ignacio og mangir aðrir hittast í Amazonas í dramatiskum umstøðum, er eitt flott avrik, ein røð av hendingum og tilvild føra til eitt flott hæddarpunkt í bókini.
Men ikki bara morðgátan fangar lesaran, eisini tarvafektaraumhvørvið, sum lýst verður. Persónliga havi eg altíð hildið, at tarvafekting er ein barbariskur og ódámligur siður, men eg havi ongantíð lisið nakað um tarvafekting.
Durita man hava kannað evnið væl, vit fáa at vita um búnar, amboð og rørslur, kanska hon hevur gjørt sum Alisa í bókini og verið á vøllinum við einum tarvafektaratoymi. Eins og onnur list kann tarfekting býtast sundur eftir stíli, hon kann vera klassisk, sum hjá Ignacio, djørv sum hjá Victor Sanchez ella listarlig sum hjá Javier. .
Og frásøgnin um hin dámliga, kimiliga tarvafektaran Javier lýsir tarvafekting sum listarligt avrik, hann elskar tað, men hann hugsar eisini um, um hetta blóðuga ritual er nakað, sum hann hevur í sínum ílegum frá sínum ísakalda pápa. Ivastøðan hjá Javier er eyðkennandi fyri persónslýsingarnar í bókini. Tær eru ikki svart hvítar. Beistið Ignacio er ikki bara drápsmaður, men eisini ein maður í svárari samleikakreppu,  og hópdrápsmaðurin Kommamdanturin hevur svár minni í ryggsekkinum.  Og her líkist bókin kanska minst eini meðalkrimi: persónarnir eru áhugaverdir.
Kynsleiklutir. Hetta er evnið, sum høvuðspersónurin Alisa skal kanna í Columbia, men hennara egna lív og sterka persónligheit eru eisini kanningarverd. Sambandið við Magnus er merkt av hennara frælsistrá, og at hon ikki ynskir sær eitt siðbundið parlag. Feltarbeiðið hjá antropologinum Alisu er í tarvafektaraumhvørvi í Columbia, og har fær hon innlit í víðgongda mansligheit, frásøguviðurskiftini gera, at lesarin fær eina rúgvu at vita um losjuna Brøðralagið, ein miðaldarligan dreingjabanda, sum hatar kvinnur. Áhugavert er, at hesir órøddu, fimu menninir, sum berjast við tarv eru í so sera pyntiligum búna, figurseymaðum broderaðum klæðum og ballarinaskóm. Tað gleddi meg, at Alisa kortini ikki fór við Magnusi til Noregs men helt fram við síni gransking, hon hevði jú fingið fótin innum ímillum toreadorarnar.

Rithøvundurin er antropologur og bókin er um fjarskotin støð og indianarafólkanna støða verður lýst. Duruta hevur kannað málið og veit hvat hon skrivar um.
Fín bók, rós verd!

Tóm rúm eftir Marjun Syderbø Kjelnæs

ORSAKA

Tóm rúm í húsinum og tómrúm í sálini. Leikurin er eitt eksistensialistiskt drama, sum tekur ákoðaran við inn í sálarrúm menniskjans. Tvey menniskju, eitt par, sum hevur mist eitt barn. Tey búgva í sama húsi og tala saman, men oftast tosa tey fram við hvørjum øðrum; tey eru ikki í senn á sama stað. Sostatt eru tey sera einsamøll í síni sorg, tey hava somu song, men sova ikki saman, tí at hann arbeiðir um náttina. “Orsaka” siga tey, hann sigur tað, hon sigur tað, og pápi hennara sigur tað, tey kenna seg sek.

Leikurin er á tremur við symbolum, bæði samrøða, yrkingar og pallur. Vit varnast beinanvegin fongsulsdámin í kamarinum, lykilin á lofti í heilum og fuglur og flogfar undir loftinum, og fuglurin í búrinum er flogin. Vindeygað er so høgt uppi, at eingin kjansur er at rýma tann vegin. Hon og hann eru fangað í síni sorg.
Hon – Annika Johannesen - hevur tann størra leiklutin, og tað er eitt fantastiskt sannførandi avrik, hon vísir. Hennara minni og tankar, sum verða søgd við eina bamsu ella við foreldur, sum vála sum dreygar á pallinum geva okkum eina ábending um barndóm og uppvøkstur, sum eru fortreytin fyri lívinum.

VITNI
Hon var vitni, sigur hon, og sjálvandi: børn eru vitni til tað, foreldrini gera og siga ella ikki gera og ikki siga, og foreldur eru vitni til barnsins lív. Men so er tað tað, um tú ert vitni til eitthvørt rangvørgt ella ræðuligt, hevur tú so ikki skyldu til at gera okkurt og ikki bara lata astronautarnar fara singlandi gjøgnum rúmdina í sínum draktum og kvalast spakuliga.
Hann – Annfinnur Heinesen – tykist vera meiri jarðbundin og kanska eitt sindur fávitskutur, og hann verður eisini tuflaður eitt sindur og sigur ‘orsaka’ ræðuliga ofta. Tey hava hvør sína sorg, menniskjans óbøtiliga einsemi verður lýst gjøgnum frustratiónir og meinigsleysa tilveru.
Ein dapur leikur – serstakliga fyrri partur. Seinni partur byrjar við, at nú hevur hon tikið seg saman og er farin at rudda. Ein dansur við flytikassum, sum verða skúgvaðir eftir pallinum og sendir gjøgnum luftina til dunandi tónleik, gevur ein lætta í tí dapra, og nú er rúmið næstan tómt.

HESUMEGIN FORHANGIÐ
Í síni desperatión er hon til reiðar at lata alt fyri at sleppa at síggja loynirúmið, men tað ber bara ikki til, vit sleppa ikki inn um forhangið, tað sum er hinumegin er dult fyri okkum. Og hon letur absalutt alt, men fær einki afturfyri, hon er komin á botn, og har hittir hon mannin og endiliga fáa tey uggað hvørt annað.
Men leikurin er ikki realisma ella sosialrealisma ella nakað slíkt, Hann er ein margmiðlaeksplosión á fleiri fláum, og áskoðarin skal vera vakin og arbeiða við.
Vit vóru átta saman til leikin, øllum dámdi væl, onkur helt, at leikurin var í so uppgearaður alla tíðina, og at pallmyndin við hinum versta var óneyðug.
Sjálv haldi eg, at tjóðpallurin hevur enn einaferð sligið sítt egna met.