Feb 17, 2017

Hjartasteinur eftir Guðmund Arnar Guðmundsson

Eg havi sæð ein film í kvøld, í Norðurlandahúsinum. Tað er ikki so ofta eg síggi film, hóast filmur fyllir sera nógv í landslagnum hesi ár. Festivalar, føroyskt filmskvøld og Havnar bio hevur premierur í langar banar. Mær dámar betur sjónleik.

 

Men hesin filmurin Hjartastaður var góður, hann vardi 2 tímar og 10 minuttir, gav sær góðar stundir at lata persónarnar mennast og uppliva og kenna. Filmurin var um at gerast vaksin. Ung fólk á bygd í Íslandi, sum uppdaga og royna sín seksualitet. Familjulív, sum ikki altíð er so líkatil, ella sum ongantíð er líkatil. Harðskapur og drukk. Og fyrst og fremst var temað fordómar ímóti teimum samkyndu, umboðað av einum manni, sum bleiv smurdur av, og sum ætlar at flyta til Reykjavíkar, og tí unga vakra Christiani, sum forelskar seg í Tóri, sum er forelskaður í gentuni Betu.

Hesi ungu spældu ótrúliga væl, áhugaleikarar, sum hava gingið til trening hjá leikstjóranum tvær ferðir um vikuna í nakrar mánaðar.

Bygdin, lítið fólk, nógv náttúra var pallurin, og viðspælari í myndamáli og dramaturgi.

Sum tey ungu vóru fitt og sakleys, og síðani so tankaleys og órein. Og sum eg føldi við Tóri, tá ið hann glaður hevði latið mammuni fisk, hann sjálvur hevði fiskað, og hon læt fiskin standa uttanfyri og rotna. So rotið var sambandið. Og sorgin, øðin og vónloysi føldust, tá ið Christian fer í fjósið um kvøldið púra fyri ongum, og søgan tekur eina dramatiska vend.

Tá ið filmurin var liðugur, var eitt viðtal við filmstjóran, sum Jan Berg Sørensen hevði.

 

Guðmundur Arnar Guðmundsson er bæði høvundur og leikstjóri. Hann hevur gjørt fleiri stuttfilmar. Hann greiddi frá, at íslendskur filmur hevur vunnið prísir á fleiri festivalum tey seinnu árini, men fyri tað er tað ikki víst, at nógv fólk fara í bio at síggja teir. Hjartasteinur er vorðin sera væl dámdur millum ung, ein tannáringafilmur.

MV5BYmQwMzUyMGEtMzBiYi00NzA2LWFjZjQtNTk4NGZkN2ZiMmJhXkEyXkFqcGdeQXVyNTc3NzczNTI@._V1_UX182_CR0,0,182,268_AL_

Feb 12, 2017

Barnalandsdansistevna

Dansistevnan 2017 hjá børnum var hildin í Havn leygardagin 9. feb. Hølini vóru Sjónleikarhúsið, eitt gott og fjálgt stað sum hevur sæð mangan dansiringin.
Sum vanligt hevur verið, varð skipað fyri útferðum, ein útferð var í Kringvarpið og ein var á Brandstøðina. Vit vóru í Kringvarpinum. Børnini hildu tað vera stuttligt at síggja gekkin og gekkahjólið.
DSC07061
Johan Mortensen, sum jú hevur sendingina Dansival, tók ímóti. Men hann segði so beinanvegin, at hon sum av røttum skuldi taka ímóti hevði forfall. Tað merkti rundvísingina eitt sindur, hvat skal eg siga, hvat skal eg fortelja tykkum, segði Johan. Men børnini dugdu væl at svara og kommentera, so túrurin bleiv góður kortini. Vit vóru í sjónvarpspartinum og í útvarpspartinum. Annars eitt fínt hugskot hesi bæði støðini, sum fyriskipararnir høvdu valt.
DSC07064
Dansurin gekk væl, og fólk dugdu nokso væl at fylgja skránni, sum var hongd á bróstið og lá frammi.
DSC07077
Øll fingu døgurða í KFUM, og kaffi og kakur á pallinum í Sjónleikarhúsinum.
DSC07072
Og áðrenn vit fóru heim fingu vit upplýsingar um Barnlek, sum verður í Klaksvík í summar. Stór dansistevna fyri børn við børnum úr øllum Norðanlondum. Tekningarfreist er 2. mars, meiri fæst at vita á heimasíðuni hjá Sláið ring, www.sr.fo

Feb 8, 2017

Stefan Hertmans: Min bedstefars himmel

hertmans-stefanStefan Hertmans

Vit kenna ivaleyst øll onkran, sum var á lívi undir seinna kríggi. Men fyrra kríggj er longur burtur. Í hesi bókini fært tú høvi at uppliva fyrra kríggj sum eygnavitni og tað í brennideplinum í Flandern í Belgia. Nú havi eg ferðast nakað í Belgia og havi varnast, hvussu nógv fyrra kríggj fyllir teirra søgu og landslag. Landið varð kloyvt av hermótinum, sum var næstan alt kríggið. Skotgravir báðumegin, álop og mótálop alla tíðina. Nógvir, nógvir ungir menn doyðu báðumegin.

loopgraaf_brits_01

Høvundurin Stefan Hertmans arvaði í 1981 tvær tættskrivaðar notesbøkur frá abba sínum Urbain Martien. Tað vóru 600 síður av endurminningum, abbin skrivar um sín ungdóm í Gent og um sína tíð á hermótinum í Flandern. Men noturnar sluppu at liggja í 30 ár, áðrenn hann fór undir bókina. Hann hevur granskað og kannað upplýsingarnar, vitjað støðini, sum abbin nevnir og kent abbans kenslur.

 

Hesar endurminningar eru grundarlagið undir skaldsøguni, tí at “skaldsøga” stendur uttan á bókini, talan er um tað nýggja tekstaslagið autofiktión, sum Lydia Didriksen greiddi so væl frá í sínum meistarafyrilestri herfyri.

Bókin eitur á upprunamálinum “Orloog en terpentijn”, sum merkir kríggj og terpentin, tað sipar til, at abbin er hermaður og listamálari. Hesi bæði størv er sera torfør at sameina: ræðuleikin í skotgrøvini við runu, mannatrekki og avskotnum limum og so  romantiskar myndir av landsløgum og kvinnum.

Pápi Urbain var eisini málari, og hevði til arbeiðis at umvæla freskomálningar í kirkjum og kapellum, og Urbain sat ofta sum smádrongur og eygleiddi pápans fína handarbeiði. Pápin doyði ungur, og saknurin fylgir Urbain alt lívið.

Mamma Urbain hevur eisini eitt stórt pláss í bókini, ein sterk, strong men rættvís kvinna, sum veruliga fær seg roynda, tá ið hon gerst einkja við seks børnum. Tey vóru fátæk, og Urbain arbeiddi sum blaðungur á einum jarnstoypivirki, og tað var eitt ómenniskjaliga hart og heitt arbeiði. At sleppa til hermannavenjingar við reinum klæðum og føstum mattíðum var sum at fáa feriu.

 

Men so varð hann sendur mitt í eldin á mótið. Áhugaverd er lýsingin av hermansins idealeginleikum, sum abbin átti í ríkiligt mát: dirvi, sjálvsagi, elska at trena hvønn dag, virðing fyri menniskjum og náttúru, heiðurligheit, ærukensla og vilji til at berjast maður ímóti manni (s.235) . Men harðskapur, feikur atburður, ómenniskjalig viðferð og órættvísi gjørdi enda á øllum hesum etiska mynstri, sigur høvundurin. Kanska nakað romantiserandi persónslýsing. Men tað er afturfyri einki romantiskt í lýsingini av lívinum á hermótinum í tí stinkandi, vátu og køldu skotgrøvini. Sum steinur oman á byrðu uppliva hermenninir, at mismunur verður gjørdur millum vallonar og flamlendingar, eisini eitt áhugavert evni.

Eitt høvuðsevni í bókini er kærleikslívið hjá abbanum, sum ein reyður tráður gongur myndin hjá Velaszquez Venus við speglinum. Málningurin ímyndar bæði abbans list, sum í stóran mun var at kopiera, og abbans kærleikslív. Alt sítt lív livdi abbin í einum loyniligum tríkanstdrama : konan, hann og systir konuna, sum var genta hansara, men doyði av sjúku, meðan tey vóru trúlovað. Frásøgufólkið greiðir frá at at kopiera er ikki bara at gera eitt sama slag verk, tað ber til at leggja sítt egna í kopiið.

download (3)

Fleiri málningar verða greinaðir og tulkaðir í bókini - eisini eitt áhugavert element.

Frásøguviðurskiftini og tíðarperspektivið skifta, frásøgufólkið er abbasonurin, abbin sum barn, abbin sum ungur, abbin sum gamal. Og abbasonurin greiðir eisini frá sínum barndómi saman við abba og ommu.

Ein sera góð bók. Birthe Lundsgaard hevur týtt bókina til danskt.

Jan 30, 2017

Latið hagagrót og malargrót hava frið!

Sverri Patursson gjørdi í síni tíð rakstrarrópið “latið smáfuglar og heiðafuglar hava frið!” kent um landið alt. Og tað virkaði, børn vórðu lærd, at lata fuglarnar fáa frið, at fuglarnir hava sítt heim í haganum, og teirra reiður, egg og ungar skula hava frið. Vit minnast eisini sangin “Hann rann sær kátur”, sum er um tað sama.
Men nú er tími komin til at evna til eitt nýtt rakstrarróp, nevniliga latið hagagrót og malargrót hava frið. Vit eru 50.000 fólk í Føroyum, og um hvørt fólk tekur ein ella tveir steinar, so verður tað nógv grót. Nú tá ið vit ikki hava brúk fyri gróti til at byggja hús og rættir og garðar, eiga vit at virða grótið og lata tað hava frið. Tað hoyrir til í nattúruni, tað býr har. Steinarnir veita smákyktum og gróðri lívd, og steinarnir halda upp á moldina.
DSC06880
DSC06882
Tá ið vit taka grót í haganum, kemur eitt sár, vatn sleppur framat og ger skaða. Tað er arrogansa og frekleiki at bara taka og draga grót til hús, tí at tað er so pent. Víst er tað pent, men tað býr í nattúruni. Og nú skula vit royna at fáa 100.000 ferðafólk? Gerið fyrst gøtur til teirra at ganga á í haganum, hagin verður kleyraður upp, serstakliga, um tað er vátt. Bæði ross og fólkk eiga at halkda seg á gøtuni.
DSC06888
Kommunur áttu at gjørt gøtur til at ganga túr eftir í haganum, so skuldi tað verið bannað at gingið aðrarstaðni enn á gøtunum. Tað hevði verið hóskandi arbeiði til “ung í artbeiði”. Sama hvussu langt tú fert frá húsum, sært tú farvegin av ósketni menniskjans, fløska og fløskubrot í urðini.
DSC06885
Eg las eina grein um, hvussu menniskju síggja trø. Vit halda , at trø skula bara plantast og fellast, tá ið vit finna tað fyri gott. Men trø eru sosialar verur, tey hjálpa hvørjum øðrum. Við øllum okkara klókskapi og lærdómi eru vit komin rættiliga stutt, tá ið umræðåur at liva saman við og í náttúruni.

Jan 19, 2017

Árið íð fór 2016

Árið , ið vit hava lagt afturum, var eitt ordans ferðaár hjá mær, serliga heysthálvan, eg var m.a. tríggjar ferðir í Íslandi. Um várið var skeið á kvøldskúlanum, so tá helt eg meg heima.  So fekk eg nýggja teldu í føðingardagsgávu, tað er av tí sama óluksáliga torført at finna myndir at seta her fyri teir fyrstu 5 mánaðirnar. Mín teldukøni dótturmaður sigur, legg bara myndirnar á nassin, legg bara myndirnar í skýnum, og myndir av telefon fara tráðleysa leið inn í teldu..….men tað hjálpir ikki nógv, tá ið 6o+ konan hvørki finnnur nass ella skýggj, og dótturmaðurin er langt av landi skotin.
8. mars vóru eg og L. Turið í NLH til kvinnudag. Tað gleddi meg, at hon helt tað var eitt gott hugskot at fara, ja haldi næstan tað var hon sum bað meg koma. Tá ið sýningin var av, og  vit vóru í forhøllini fekk eg eitt sjokk, stóð bara og gapaði, ja eg kendi hana ikki, tí hvussu kann ein vænta at síggja FS í NLH, táið hon er í Belgia, men tað var hon, sum var komin at surprisa meg. Tað var stórt.

Annars er altíð deiligt at vera saman við vinfólkum í mínum “klubbum”, lesi-, kaffi-, og bindi-.
101[4] - Kopi13988130_10208617238161276_8479434221072444232_oDSC06068_thumb1
DSC04775 - Kopi
Mai
Framhaldsflokkurin var til roynd og fekk luttøkuváttan.
13458597_720518794757384_1898333909846647040_o

12593774_10154137347657012_2339583755637244575_o
13164402_10207847901008328_7496210557444127653_n
Juni
Bókin til byrjanarundirvísing liðug! Yeaahh!
DSC03164
Eg sprakk ein túr til Íslands at vitja Ingu Rósu. Hon er so virkin, bæði úti og inni. Nú var hon í ferð við at renovera íbúðina. Vit gingu túr, ótu matpakka í Ljómskálagarðinum, fóru út at eta eksotiskt og á framsýning í sendistovuni. Og Inga Rósa gjørdi so herliga kjøtsúpan.
unnamed
Hugnaligur túrur í Dali við Bókastevi. Vilhelmina vísti okkum kirkjuna og segði frá.
DSC03029
Juli
Serstakliga torført at velja myndir úr juli mánað. Eg var eina minniliga ferð í Íslandi, sum gav mær høvi at fara út á Drangoy.
DSC03419
 DSC03368
Summarskúlin 2016 var útferð í Nólsoy.

DSC03805
Seinast í juli var útisetadagur í Dali, vit vóru fjølment í Putlhúsi.
DSC03921
DSC03937
August
Turið fylti 70, og hon beyð okkum í føðingardag í Roykstovuni í Kirkjubø.
P_20160811_233105
Og so fluttu Turið og Hallur og børnini av landinum. Tað var ein stór broyting at skula vera tey smáu fyri uttan. Sjálvandi fór eg við, og sjálvandi havi eg verið har hjá teimum í Valby sum sviðin kattur, men eg gleði meg mega nógv , til tey koma aftur!
DSC04035
Tað ber til at gera OKKURT annað enn at hanga uppi í børnunum, ein túr út við Maritu bleiv tað til.
DSC04107
September
Frálíkur túrur til Orkney oyggjarnar við Norrøna felagnum í Fuglafirði
DSC04516DSC04471
Billedresultat for orkney cathedral
Oktober
Heystið var stuttligt. Sólrun var heima, og vit vóru við Gjógv. Turið kom heim, og vit vóru í Dali. Myndin er av Ólavi og mær, sum bæði ganga fyri einki, meðan øll arbeiða við fletting, Frida Sofía hevur tikið myndina.
IMG_20161001_101405













November
Ein stóran part av november var eg og ferðaðist. Ein frálíkan túr í Rom, og leingi í Keypmannahavn, har eg hitti allar døturnar, tí at FS var har eina weekend. Hendan myndin er tikin ein dag, vit hildu bindiklubb á Carl Jacobsensvej. Anina tók myndina.
DSC05805
DSC05606
Desember
Eg helt jól í Reet hjá Fridu Sofíu og Michel, saman við familjuni hjá Michel.
DSC06371DSC06372
Og á nýggjárinum var eg í Keypmannahavn. Búði hjá Turið og Halli, helt nýggjársaftan í NYhavn hjá Sólrun og Lars. Eg kann saktans!
DSC06622DSC06629DSC06642DSC06643DSC06644




























Jan 18, 2017

Ø

Siri Ranva Hjelm Jacobsen var í Føroym til bókadagar. Urd Johannesen hevði eina samrøðu við hana í Norðurlandahúsinum. Ein samrøða var eisini í Danmarks radio. Tað vóru tvey útvarpsfólk, sum arbeiða fast við at gera bókmentasendingar. Tey vóru sera væl fyrireikað. Millum annað høvdu tey Odyssé’ina við sær, bæði fysiskt og í høvdinum. Bókin Ø hevur  íblástur úr Odyssé’ini, teirri stóru ferðini hjá Odysseusi og hansara stóra longsli eftir konuni og eftir sínum landi, Ithaka.

http://www.dr.dk/p1/skoenlitteratur-pa-p1/skoenlitteratur-pa-p1-2016-12-21

Persónar. Frásøgufólkið er ein ung kvinna, sum hevur føroyska familju, tað eru omman og abbin, sum eru føroyingar, og sum fluttu til Danmarkar á ungum árum, hon er sostatt 3. ættarlið av tilflytarum í DK. Hon lesur geologi, og hennara fakligi áhugi skínur ígjøgnum myndamálið. Hon er nakað innvend, hugsi eg, fer einsamøll túr, vil siga farvæl við landið einsamøll og vil heilsa upp á bygdina einsamøll. Vit vita ikki, hvussu hon sær út, ella, hvussu hini síggja hana, men hon líkist pápa sínum, sigur hon. Hon hevur altíð búð í Danmark og ferðast heim í ferium. Hon dugir ikki føroyskt. Foreldrini eru mamman og Tarantellurin, hann er jaliga lýstur, hjálpir uggar. Gentan følir, at bæði hon og pápin eru tilflytarar og rótleys, hann er italienari. Men Tarantellurin hevur ikki stóra rollu. Mamman er eisrini nokso fjar, men gentan sær, hvussu mamman broytist, tá ið hon kemur til Føroyar, verður lættari og glaðari: “Det var ikke til at komme udenom: hun blev lettere af at være her, saftig. Hun genvandt sin elasticitet.” (140)

DSC06736

Høvuðspersónar eru abbin og omman, sum bæði eru deyð, tá ið søgutíðin byrjar, og familjan fer til Føroya at ferðast. Vit fáa teirra lívssøgu, Marita og Fritz komu saman á ungum árum, giftust og búsettust í DK. Men Marita hevur eitt loyndarmál við sær til Danmarkar, og lesarin veit ikki, hvussu nógv vita um hetta loyndarmál. Vit vita heldur ikki, um frásøgufólkið kennir loynidómin, tí søgan um Maritu á ungum árum, áðrenn hon fór niður hevur annað frásøgufólk. Omman fær ikki so stórt pláss í søguni, vit síggja hana, áðrenn hon fer niður at arbeiða og giftast, men seinni í lívinum er hon sera tigandi og álvarsom (“i sit pertentlige univers”). Tí gerst ein ovfarin, tá ið omman avdúkar, at hon er loysingarfólk, tað er aftaná fólkaatkvøðuna í 1946.

 Frásøgufólkið og abbin hava tætt samband, tey lesa saman, lúka saman, og abbin avdúkar sín longsul, sum ikki kann útloysast (“hvis det ikke var for din omma”), men bleiv til eins “længselsspasme” (185).  Tað er so syrgiligt, men samstundis romantiskt, at hann býr alt sítt lív í Danmark, tí at omman vil ikki heim. Tað merkir ikki, at ommuni ikki longdist, tað mundi hon gera.

Stílur. Høvundurin dugir sera væl at skriva um og lýsa henda longsil. Nógvir áhugaverdir myndburðir og sera lyriskur dreymakendur stílur eyðkennir bókina. Eg havi lisið bókina tvær ferðir. Fyrst skjótt, tí eg vildi vita, hvat hendi og hvussu leikur fór. Ikki nógv hendir, einki drama, eingi ógvislig orð. Men tá ið eg las hana seinnu ferð slapp eg at njóta henda serstaka intensa, kenslusama stílin.

Myndamál. Nógv føroysk mentanarfyribrigdi eru í søguni, sum peilimerki hjá frásøgufólkinum í sínum heimlongsli. At binda á donskum er sum at tosa eitt fremmant mál. Føroyskur matur og føroyskur dansur eru henni fremmand og løgin. Hon dugir ikki føroyskt, ei heldur mamma hennara, og tað kennist, sum ber hon alla familjuna sum eina byrðu á bakinum. Sagnir um flotoyggjar og menniskjað sum ein oyggj kemur ferð eftir ferð fyri. Myndin av einum skipi í einari fløsku, abbin er skipið, omman er fløska – rættiliga sigandi.

jeg ledte i hendes øjne efter et sted at bo (93)

- som om han bar rundt på et sted (122)

- Om natten, når krigen slukker lyset, er hvert hus…..en drivende ø (161)

- længslen er uden sted (217)

- man tænker det er en nordatlantisk filial af Frilandsmuseet (125)

Tað er altíð spennandi, tá ið bøkur koma út um okkurt, sum vit kenna ella kenna aftur. Sjáldsamt var at hoyra, at Anne Lise mín góða vinkona hevur kent hesi fólkini, ella hevur vitað um tey, kendi skúlan, sum Friz arbeiddi í, og sum eisini var bústaður teirra í Herfølge.

DSC06735

Í Bókastevi í hvøld vóru onkrar, sum hildu, at bókin var fantastisk, fleiri hildu, hon var fløkjaslig, og onkur ætlaði at fara at lesa hana umaftur

Jan 14, 2017

Undirvísing, burðardygd og list


Mynd hjá Ásthildur Jónsdóttir
Í dag var eg fyrstu ferð í sendistovu Íslands í Reyngøtu úti á Reyni. Har er so flott og nýístandgjørt, fyrilesturin var á loftinum, og útsýnið haðani yvir Kongabrúnna og út á Skansan var eina messu vert.

Fyrirlesarar vóru tríggjar íslendskar listakvinnur og lærarar: Ásthildur Jónsdóttir, Guðný Rúnarsdóttir og Gunndís Ýr Finnbogadóttir. Tær starvast allar við Listkennsludeild (listundirvísingardeild) Listaháskóla Íslands. Guðný hevði sína framløgu á føroyskum, sum er sera flott gjørt! Hinar báðar tosaðu enskt. Hetta eru alvorliga arbeiðandi lærarar og granskarar, væl verseraðar í rákum og streymum.
Sera áhugavert at hoyra um, undirvísingaráskoðanir og –hættir. Um náttúruna, sum tað stóra flokshølið. Sjálvandi mintist eg beinanveg til lýsingina frá frískúlanum í Havn, sum júst sigur, at tey hava Føroya størsta flokshøli, nevniliga bygd, bø og haga á Velbastað, og lærarar í frískúlanum vóru eisini og lurtaðu.
DSC06727
 Guðný greiddi frá skeiðum hon hevur havt fyri børn, børnini hava verið úti og brúkt natúrligt tilfar til síni verk. Skeið í garðinum í Listasavni Einars Jónssonar, verk við greinum, og verk gjørd úr kava. Grundleggjandi hugmyndin er, at børn skula hava samband við náttúruna og vera partur av henni, og tilfarið skal ikki dálka í hundraðvís av árum. Guðný hevur tvær ferðir verið lærari í summarskúlanum fyri føroysk børn, sum búgva uttanlands. Niðanfyri eru nakrar myndir hjá børnunum summari 2016.
DSC03852DSC03853DSC03854DSC03855DSC03862
Ofta er tað líka áhugavert at hyggja at, hvør er komin til fyrilestur sum at hoyra fyrilesturin Smile Tað gleddi meg, at rektarin á Fróðskaparsetrinum var har og lurtaði. Tær ungu kvinnurnar søgdu, at skúlin hjá teimum hevur samarbeiði við øll norðurlond uttan Føroyar. Hmmm. Gud viti hví.