Apr 20, 2017
Marokko 7-17 apríl 2017 (4)
Gøturnar í gomlu býarpørtunum eru so smalar, og har er so trongt, at bilar sleppa ikki framat. So tey nýta ymsar aðrar mátar. Eitt nú sóu vit nógvar asnar. Summa staðni sóu vit asnar standa við vegjaðaran einsamallar. Guidin segði, at hesar asnar áttu tey, sum búði har uppi, sum eingin koyrivegur var, tey riðu so á asnanum oman til vegin og fingu eitt lift inn í býin i onkrum bili. So tá ið tey komu úr býnum, fóru tey aftur ríðandi til hús, asnin stóð bara og bíðaði har.
Asnarnir hava "blæu", eitt blikk ella eitt plastikkílat undir halanum.
Okkara viðføri bleiv koyrt í ovurstórum trillibørum frá bussinum og til hús
Hesir fýrarnir vóru í ferð við at skumpa eyr og grót, teir gróvu við spaka og hakkara og skuldu hava alt tilfarið burtur, teir fyltu upp í posar, so upp í ein lítlan vogn, og so dró eslið tað burtur.
Sera sera nógv prutl vóru í gøtunum, og tey koyrdu skjótt, og floytaðu hart, mitt gjøgnum mannamúgvuna. Tey luktaðu ótrúliga illa.
Hesum bilinum møttu vit, hann er væl lastaður. Og seyð flyta tey nakað sum vit.
Marokko 7-17 apríl 2017 (3)
TEPPIR, LEIR OG KRYDDARÍ
Vit vóru tríggjar ferðir til søluframsýning. Í eini teppisølu fingu vit at kenna søluhegni teppiseljaranna. Fyrst bjóða inn við stórum handakeipum, síðani bjóða sess og mintute. Nú byrjar framsýningin: teir eru fleiri um hetta, ein stendur og greiðir frá á enskum, yngri menn draga fram og rulla eftir gólvinum eitt teppi fyri og annað eftir.
Teir duga sera væl at síggja, um onkur er, sum hevur áhuga, í hesum føri Anne Lisa, nú verður hon so skild frá bóilkinum inn í rúmið við síðuna av, tíbetur var Mads við sum mótvekt. Nei hatta er for reytt, hatta er for blátt, for stórt, for lítið, segði hon
Men soleiðis segði henda madamman ikki, og hygg bara, hvussu fínt tað er á Suðuroyaveg nú! Hatta grøna í kurvini er tógv úr Marokko, gud viti, hvørjum tað er litað í. Teir pakkaðu teppið sera væl inn í sterkt plasthessian við honk í.
Næsta søluframsýning var á einum leir/mosaikkvirki. Vit blivu leidd ígjøgnum virkið, har menn sótu og arbeiddu við hond. Vit hugsa, tað er bara show, tí alt hetta fína, tonsavís av skálum og krukkum kann jú ikki vera hondgjørt. Onkur keypti eina tajine, tað er ein serlig steikigrýta við pyramiduformaðum loki.
Taksteinar í rúgvuvís.
Ein gamal ovnur, hann greiddi frá, at fyrr brúktu tey avlopið av olivenframleiðslu sum brenni.
Hann leggur mosaikk, tað serliga er, at verkið vendir ranguna upp, so eingin veit, hvussu tað sær út. Hann má minnast mynstrið í høvdinum, meðan hann leggur. Aftaná verður sementavatn stoytt niður yvir, og tá ið tað er tornað, verður verkið vent.
Í tajinuni er kjøt og grønmeti, tey brúka nógv epli í Marokku. Maturin verður laðaður upp sum ein pyramida við kjøtinum innast.
Triðja framsýningin var á einum apoteki, har vóru kryddarí, olja, luktilsi og okkurt móti krími, og okkurt ímóti hørðum og bleytum búki, eitt ímóti óynsktum posum bæði í neðra og undir eygunum, og síðst men ikki minst okkurt, sum brúkast sum viagra. Hann legði stóran dent á, at arganolju máttu vit keypa hjá honum, tí at øll onnur olja er blandað við øðrum og tí ikki ektað.
Vit vóru tríggjar ferðir til søluframsýning. Í eini teppisølu fingu vit at kenna søluhegni teppiseljaranna. Fyrst bjóða inn við stórum handakeipum, síðani bjóða sess og mintute. Nú byrjar framsýningin: teir eru fleiri um hetta, ein stendur og greiðir frá á enskum, yngri menn draga fram og rulla eftir gólvinum eitt teppi fyri og annað eftir.
Triðja framsýningin var á einum apoteki, har vóru kryddarí, olja, luktilsi og okkurt móti krími, og okkurt ímóti hørðum og bleytum búki, eitt ímóti óynsktum posum bæði í neðra og undir eygunum, og síðst men ikki minst okkurt, sum brúkast sum viagra. Hann legði stóran dent á, at arganolju máttu vit keypa hjá honum, tí at øll onnur olja er blandað við øðrum og tí ikki ektað.
Apr 19, 2017
Marokko 7-17 apríl 2017 (2)
RIAD
Tvær ferðir á ferðini búðu vit í RIAD. Tað er ein serligur byggistílur, úti sæst einki til nakað, bara ein keðiligur múrur, men tá ið tú so kemur inn, so er ein oasa innanfyri. Ein garður í miðjuni, trø og vatnbrunnur og flísalagt ella mosaikklagt gólv. Og, síðani kømur á einari ella tveimum hæddum rundan um henda garðin, og ein balkonggong er uttan fyri kømrini. Bæði í Fez og í Marrakesh búðu vit soleiðis. Hetta er ein gamal byggiháttur, í slíkum húsi húsaðist ofta eitt harem. Ì Marrakesh var húsaverturin ein fronsk dama. Hon hevði búð í Marrakesh í átta ár. Hon hevði tvær Riadir, hvør yvir av aðrari í eini smalari gøtu.
Tað var frálíka kølið at koma inn úr 30 stigum á gøtuni.
SOUK. Handilsøkið við nógvum smáum búðum og verkstøðum eitur SOUK, og vit gingu nógv og válaðu har bæði í Fez og í Marrakesh. Nógv sokallað fólkalív at eygleiða. Slaktaravørur og kakur høvdu nokk ikki klárað heilsufrøðiligu. Sera trongar gøtur, og nógvar av búðunum vóru verkstøð samstundis. Serstakliga klæðir, djellaba, leðurvørur og útskornir trælutir.
Tey høvdu eisini seyðarhøvd, eg veit ikki, um kamelhøvdið verður tilgjørt sum seyðarhøvdið. Allastaðni sóust tey gomlu sita og hvíla seg.
Broyting sást í mótanum hjá teimum ungu, tó sóust eisini ung fólk í siðbundnum klæðum. Og andlitspløggini vóru eisini ymiskk frá ongum til svartan hijab.
Seljararnir vóru rættiliga ágangandi, prutting var alneyðug og væntað. Mads royndi seg við einum formli: Tú bjóðar fjórðingin av tí, hann krevur, so endar tú kanska á hálvum prísi. Eg royndi tann taktikkin, men tað riggaði ikki so væl, so eg rýmdi úr búðini, men hvat hann kom rennandi eftir mær, tók í armin á mær, togaði í meg, hetta var so ógvisligt, at ein annar sølumaður, sum sat har talaði at.
Tvær ferðir á ferðini búðu vit í RIAD. Tað er ein serligur byggistílur, úti sæst einki til nakað, bara ein keðiligur múrur, men tá ið tú so kemur inn, so er ein oasa innanfyri. Ein garður í miðjuni, trø og vatnbrunnur og flísalagt ella mosaikklagt gólv. Og, síðani kømur á einari ella tveimum hæddum rundan um henda garðin, og ein balkonggong er uttan fyri kømrini. Bæði í Fez og í Marrakesh búðu vit soleiðis. Hetta er ein gamal byggiháttur, í slíkum húsi húsaðist ofta eitt harem. Ì Marrakesh var húsaverturin ein fronsk dama. Hon hevði búð í Marrakesh í átta ár. Hon hevði tvær Riadir, hvør yvir av aðrari í eini smalari gøtu.
Tað var frálíka kølið at koma inn úr 30 stigum á gøtuni.
SOUK. Handilsøkið við nógvum smáum búðum og verkstøðum eitur SOUK, og vit gingu nógv og válaðu har bæði í Fez og í Marrakesh. Nógv sokallað fólkalív at eygleiða. Slaktaravørur og kakur høvdu nokk ikki klárað heilsufrøðiligu. Sera trongar gøtur, og nógvar av búðunum vóru verkstøð samstundis. Serstakliga klæðir, djellaba, leðurvørur og útskornir trælutir.
Seljararnir vóru rættiliga ágangandi, prutting var alneyðug og væntað. Mads royndi seg við einum formli: Tú bjóðar fjórðingin av tí, hann krevur, so endar tú kanska á hálvum prísi. Eg royndi tann taktikkin, men tað riggaði ikki so væl, so eg rýmdi úr búðini, men hvat hann kom rennandi eftir mær, tók í armin á mær, togaði í meg, hetta var so ógvisligt, at ein annar sølumaður, sum sat har talaði at.
Apr 18, 2017
Marokko 7-17 apríl 2017 (1)
Tað var Anne Lisa, sum spurdi, um vit skuldu ikki fara til Marokko. Jú, tað vildi eg fegin, so Anne Lisa og Mads og eg løgdu til brots við Viktors farmor. Tað var ein rundferð úr Casablanca norður til Rabat, síðani eysturyvir til Meknes og Fez, síðani nakað upp í Miðatlas fjøllini á suður veg til Marrakesh. Vit vóru 15 fólk og høvdu ein lítlan buss alla tíðina, og Omar koyrdi.
Tað var ein væl skipaður túrur, við eini passaligari skrá og við avtalum gjørdum frammanundan.
Flogtíðin til Casablanca úr Keypmannahavn er knappir 4 tímar. Í Casablanca sóu vit ein stóra mosku, tíverri bara uttanífrá, tí at eingin atgongd er fyri ikki muslimar. Eg havi aldrin verið í nakrari mosku, so tað eigi eg enn til góðar. Moskan eitur Hassan 2. moskan eftir abba núverandi kongin Muhammed 6. Guidin segði, at minaretin var heimsina hægsta.
Næsta stopp var Rabat, har sóu vit tann gamla býarpartin og ein andalusiskan urtagað.
Rabat er høvuðstaður í Marokko, og ein av teimum fýra kongabýunum, hinir eru Fez, Meknes og Marrakesh. Kongaríkið Marokko hevur verið til í 1200 ár, men eina tíð var tað franskt protektorat, tað helt uppat í 1956. Býarmúrar eru í øllum býum rundan um Medina, ella tann gamla býin, og flott ornamenterað portur. Portrið Bob al Mansour er tað flottasta í Marokko.
Tað var ein væl skipaður túrur, við eini passaligari skrá og við avtalum gjørdum frammanundan.
Flogtíðin til Casablanca úr Keypmannahavn er knappir 4 tímar. Í Casablanca sóu vit ein stóra mosku, tíverri bara uttanífrá, tí at eingin atgongd er fyri ikki muslimar. Eg havi aldrin verið í nakrari mosku, so tað eigi eg enn til góðar. Moskan eitur Hassan 2. moskan eftir abba núverandi kongin Muhammed 6. Guidin segði, at minaretin var heimsina hægsta.
Næsta stopp var Rabat, har sóu vit tann gamla býarpartin og ein andalusiskan urtagað.
Marrokko er setra fruktagott, als ikki turt og oyðið, sum eg trúði. Tey dyrka oliven, dadlur, appelsinir og korn. Landbúnaðurin er størta inntøkukeldan í landinum, næst er so ferðavinna. Rómverjarnir bygdu ein bý í Marokku, tá ið teirra ríki var upp á tað størsta. Vit sóu útgravaða býin Volubilis.
Apr 3, 2017
Kvøldskúlaframsýning
Kvøldskkúlin í Kollafirði, tað er Tórshavnar kvøldskúli, læt ársins framsýning upp í gjár. Nógv fólk vóru komin saman. Har var tónleikur og kaffi og alt , sum hoyrir til. Tey føroysku klæðini fylla allarmest á slíkum framsýningum, og tey eru eisini listaverk - verd at skoða. Sýningin hevði livandi modell í klæðunum, tað var vakurt at síggja.
Mar 26, 2017
VIKA Á VÁRI sorrig og glæde
Leygardagin kom Lisa heim ein túr, hon hevði eina vinkonu við, sum gjarna vildi uppliva Føroyar. Tað var hugnaligt at hava fólk í húsinum.
Sunnudagin vóru vit í Sjónleikarhúsinum og sóu Holubúgvan. Hann var stuttligur, tað krevur sín mann at spæla einsamallur í tveir tímar. Fólk flentu nógv. Eg helt , at leikurin var nakað langur, nógv kom upp í saman, og so var nakað yvirpedagogiskt eisini við framførsluni. Men stuttligt. Aftaná tosaði eg við onkrar damur, sum hildu, at leikurin var passé, ein 25 ára gamal leikur um gamlar stereotypur, sum als ikki kemur inn á seriøsar kynsleiklutir og javnstøðu, ja kanska.
Mikudagin fóru Lisa og Camille avstað aftur, og Gantesa var hjá mær. Eg hevði boðið teimum inn til Turið og Hall, so vit fingu rættiliga breitt okkum.
Hósdagin fylgdu vit Gunnvør til gravar. Vesturkirkjan var full. Martin Joensen sang ein sang, og trompetfylgispæl var í kirkjuni. Sera hátíðarligt. So góð mynd av eini smílandi Gunnvør eygleiddi okkum av blaðnum.
Um kvøldið var eg á RÆST, át teirra frálíku døgurðarættir og hevði eina lítla framløgu um føroyskt mál, sum eg longu havi bloggað um. Á myndini er røst súpan legerað við rót. Ílatið og fóturin til ílatið er frá Guðrið Poulsen.
Leygardagin var eg í føðingardegi hjá Andrassi í Dali. Sera gott kvøld við deiligum nátturða, røðum og sangi, seti nakrar myndir á dalsbloggin.
Sunnudagin vóru vit í Sjónleikarhúsinum og sóu Holubúgvan. Hann var stuttligur, tað krevur sín mann at spæla einsamallur í tveir tímar. Fólk flentu nógv. Eg helt , at leikurin var nakað langur, nógv kom upp í saman, og so var nakað yvirpedagogiskt eisini við framførsluni. Men stuttligt. Aftaná tosaði eg við onkrar damur, sum hildu, at leikurin var passé, ein 25 ára gamal leikur um gamlar stereotypur, sum als ikki kemur inn á seriøsar kynsleiklutir og javnstøðu, ja kanska.
Mikudagin fóru Lisa og Camille avstað aftur, og Gantesa var hjá mær. Eg hevði boðið teimum inn til Turið og Hall, so vit fingu rættiliga breitt okkum.
Hósdagin fylgdu vit Gunnvør til gravar. Vesturkirkjan var full. Martin Joensen sang ein sang, og trompetfylgispæl var í kirkjuni. Sera hátíðarligt. So góð mynd av eini smílandi Gunnvør eygleiddi okkum av blaðnum.
Um kvøldið var eg á RÆST, át teirra frálíku døgurðarættir og hevði eina lítla framløgu um føroyskt mál, sum eg longu havi bloggað um. Á myndini er røst súpan legerað við rót. Ílatið og fóturin til ílatið er frá Guðrið Poulsen.
Leygardagin var eg í føðingardegi hjá Andrassi í Dali. Sera gott kvøld við deiligum nátturða, røðum og sangi, seti nakrar myndir á dalsbloggin.
Mar 24, 2017
Ein røst uppliving
Eitt so stuttligt hugskot, sum tey á Ræst hava hesa vikuna! Heiðra móðurmálið, meðan tú etur teirra røstu matskrá. Áhugavert orðasavn við matorðum lá á borðinum. Og drykkirnir maður! so sera væl hóskandi til tað ræsta. Vit fingu einar 7 rættir, tað, sum mær dámdi best, var avgjørt tvøst og spik, skorið í strimlar við smáttuosti og broysknum hindberjum, serverað á mjúkum eplakodda. Súpanarsnapsurin, sum var røst súpan legerað við rót, var eisini ótrúliga lekkur.
Tað er stuttligt at samanbera mál og mat , ella tekstir og, at síggja eina máltíð sum ein tekst, eina yrking, eina samrøðu ella einarøðu. Ein máltíð er sum ein útsøgn:
Mín elskaði, vilt tú uppliva hesa yrking eg havi skapt í ovninum? Ella góða kom og uppliv hetta ævintýr, sum eg havi skapað við hvítleyki, lambskjøti og tomatum. Ella: Kom og tygg teg ígjøgnum hesa greinina um pedagogikk og vita um tú fært hann at sodna, tí eg havi sett hana í hálsin.
Kokkar eru í einum skapandi yrki: at gera ein nýggjan rætt er sum at yrkja eina yrking ella skriva eina søgu. .....Tað nýggja trendið í matstovumentanini er kanska meiri at servera heil stutsøgusøvn ella skaldsøgur í senn. Men at skapa er at finna uppá, nýggj orð, nýggjar myndir og samanberingar, nýggjar smakkkombinatiónir. Á internetinum – í eini lýsing - fekk Leif Sørensen sær ein dagin turt spik afturvið turrum kjøti....whatttt? Ja, hann eksperimenteraði.
Nógvar máltíðir eru tiltiknar, súrepladessertin hjá Evu, sum hon bjóðaði Adami, tann heilaga kvøldmáltíðin t.d. og Babettes gæstebud, kanska ikki so heilt ólíkar máltíðir, máltíðir við sera stórum avleiðingum.
Málið er sum matur. Pápi segði einaferð, tá ið talan var um skaldabrøðurnar úr grannahúsinum Áarstovu, sum so ofta verða samanbornir, at tekstirnir hjá Hans Andreas Djurhuus vóru skerpikjøtið hjá føroyskum børnum, men yrkingarnar hjá Janusi Djurhuus vóru sum bomm og dessert. Og vit vita øll, at vit mega eta kjøt fyri at blíva stór og sterk. Og bomm brenna tenninar.
Men hví er Hann rann sær kátur upp um heyg ella Abbi tín er ríkur turt kjøt? Og hví er hana sveipti havsins hjómhvíta froða bomm? Málið....annar brúkar tey føroysku orðini, gerandisdagin hjá børnunum, gerandismálið er bulurin í málinum, hin leitar fram forn orð og fornar bendingar, spennandi og áhugavert, sunnudagsdessert, pynt og undirhald.
Vit hava sum kunnugt 4 smakkir -- pluss umami sjálvandi....málið hevur eisini nógvar smakkir, orð og brigdi. Vit hava 5000 smaksleykir, sensorar á tunguni og matur kann vera beiskur , søtur, súrur, saltur, ræstur.. .....Men nú orðini....tess betur tú dugir málið, tess størri orðatilfar og tess fleiri brigdi tú kennir, tess fleiri sensorar hevur tú.......
Eg var einaferð til eksamiu í enskum máli og ein av uppgávunum var at kommentera nakrar setningar, sum allir søgdu tað sama, teir ljóðaðu so:
My beloved parent has joined the heavenly quoir. (Mín kæri faðir er fluttur í annað ljós.)
My father has passed away. (Pápi er deyður)
The old man has kicked the bucket. (Gamli hevur parkerað tuflurnar).
Upplýsingin er tann sama í øllum trimum setningunum, men tú fært sera ymiskar eykaupplýsingar við teimum valdu orðunum.
Meiningar og orð kunna vera beisk, søt, hørð og hvøss sum grót, floyalsmjúk sum vellingur, luftkend sum candy floss.
Tað ger ikki tað sama, hvussu vit snakka. Ymsar støður krevja ymiskt málbrúk. Áhugavert kjak var í ALSO í ÚF ein morgunin. Lurtarar høvdu skrivað inn og funnist at, at panelið brúkti so ljót orð, eiðir og illbønir. Og eisini var spurningurin havdur á lofti, um suðuroyingar brúka fleiri illbønir enn norðoyingar, og um fólk, sum eru í útvarpinum skula sleppa at tosa sítt egna heimamál, sjálvt um tað er fult av eiðum og illbønum, og spurningurin um tey, sum arbeiða í útvarpinum hava aðrar skyldur málsliga enn tey, sum viðtal verður gjørt við. Sjálv haldi eg, at eiðir og illbønir sjálvandi eru partur av málinum, men skula bert brúkast, tá ið veruliga stendur á. Kjakið er sera viðkomandi, jú eiðir og fremmandorð lita málið, geva tí koloritt. Men um tað verður ov nógv bara helvitis lort ella cool og lekkirt, og um vit alla tíðina senda smíl og grátmyndir í staðin fyri at brúka orð, so fækka orðini , meðan vit sita og eta somu pizza hvørt kvøld framman fyri skíggjan.
Mítt arbeiði í løtuni er at undirvísa útlendingum í føroyskum, og tað gevur mær unikt innlit í , at móðurmál í Føroyum er ikki bara føroyskt. Næmingar í løtuni umboða Filipsoyggjar, Kambodja, Kina og Hong Kong, Peru, Frankaríki, Russland, Ukreina, Kroatia, Rumenia og Slovakia og Japan og tey læra meg, at føroyskt kann eisini vera fremmandamál ella annað mál, føroyskt sum fremmandamál eigur at verða skipað sum sjálvstøðug lærugrein við krøvum og skikkaðum lærarum. Tað er ótrúligt, hvussu lítið skal til fyri at gera seg forstáiliga: meg síggja hon SMS/eg ikki dáma kjøt, men eisini ótrúligt, hvussu nógv skal til fyri at ogna sær málið fult og heilt. Eitt annað, sum henda undirvísing, repeterar fyri mær er, hvussu stórur munur er á talaðum og skrivaðum føroyskum. Næmingarnir lurta eftir talaðum føroyskum og herma, tey duga stuttligar vendingar úr Vágoynni ella av Viðareiði. Eg vil gjarna læra tey talað mál, men eg má eisini brúka tekstir, og eingir tekstir sum eru á føroyskum eru á føroyskum talumáli. Nå, so lurta vit eftir útvarpinum, tey tosa, tað má vera talað mál....men har er avbjóðingin enn størri, vit hava lurtað eftir tíðindasendingum og eftir ALSO, tey forstanda ikki eitt orð. Kringvarpið skuldi sæð hetta sum eina avbjóðing, tey kundu hjálpt til við sendingum til henda bólk av borgarum, sendingar til útlendingar við útlendingum. Ikki bara eina sending har vit útstillað útlendingarar, telja tey og teirra lond og “snakkka” um integratión. Skula kanska lata tey útlendsku sjálvi fáa orðið.
Nógvar máliskur eru, sum brúka smakk sum metaforu fyri kenslur. Øll vita at “feitt” er gott, at vera eddikasúrur er ikki gott, at stroya salt í sárið í fluttari merking er sálarkvøl, eitt uppskot á tingi kann vera soltið og mangla kjøt.
Orðabókin sigur , at ræst norðanfyri í fluttari merking merkir giggut ell gimmut, undir tí tulkingini er hetta vanliga undirlutalæti, sum vit eisini síggja í øðrum orðum, føroyskt er giggut, útlendskt er cool. Tað hevði hóskað betur, um ræst í fluttari merking var: sterkt, kraftugt, stimbrandi, serstakt osfr.
So lat meg enda við eini ræstari yrking, so kunna tit sjálvi avgera um hon er stimbrandi ella pyntilig og dessertkend. Tá ið alt kemur til alt er ein yrking eins og ein máltíð ein subjektiv uppliving.
Yrkingin er orðini hjá okkara prísvinnandi yrkjara úr áttatiárunum. Orðini (1985) eftir Róa Patursson.
Mítt málprát var soljóðandi:
Málið er ein livandi vera, sum veksur og minkar, mennist og fánar alt eftir, um hon fær føði. Hvør er føðin hjá móðurmálinum, nær veksur móðurmálið ? tá ið vit vinna nýggj máløki, tá ið teldumálið er føroyskt, tá ið matstovumálið er føroyskt, nær minkar og fánar málið? Tá ið tað ikki verður brúkt, tá ið eingin tosar saman, eingin lesur bøkur ella lurtar eftir útvarpinum. Tá ið vit lata maskinurnar tosa á fremmandum málum fyri okkum.
Tað er stuttligt at samanbera mál og mat , ella tekstir og, at síggja eina máltíð sum ein tekst, eina yrking, eina samrøðu ella einarøðu. Ein máltíð er sum ein útsøgn:
Mín elskaði, vilt tú uppliva hesa yrking eg havi skapt í ovninum? Ella góða kom og uppliv hetta ævintýr, sum eg havi skapað við hvítleyki, lambskjøti og tomatum. Ella: Kom og tygg teg ígjøgnum hesa greinina um pedagogikk og vita um tú fært hann at sodna, tí eg havi sett hana í hálsin.
Kokkar eru í einum skapandi yrki: at gera ein nýggjan rætt er sum at yrkja eina yrking ella skriva eina søgu. .....Tað nýggja trendið í matstovumentanini er kanska meiri at servera heil stutsøgusøvn ella skaldsøgur í senn. Men at skapa er at finna uppá, nýggj orð, nýggjar myndir og samanberingar, nýggjar smakkkombinatiónir. Á internetinum – í eini lýsing - fekk Leif Sørensen sær ein dagin turt spik afturvið turrum kjøti....whatttt? Ja, hann eksperimenteraði.
Nógvar máltíðir eru tiltiknar, súrepladessertin hjá Evu, sum hon bjóðaði Adami, tann heilaga kvøldmáltíðin t.d. og Babettes gæstebud, kanska ikki so heilt ólíkar máltíðir, máltíðir við sera stórum avleiðingum.
Málið er sum matur. Pápi segði einaferð, tá ið talan var um skaldabrøðurnar úr grannahúsinum Áarstovu, sum so ofta verða samanbornir, at tekstirnir hjá Hans Andreas Djurhuus vóru skerpikjøtið hjá føroyskum børnum, men yrkingarnar hjá Janusi Djurhuus vóru sum bomm og dessert. Og vit vita øll, at vit mega eta kjøt fyri at blíva stór og sterk. Og bomm brenna tenninar.
Men hví er Hann rann sær kátur upp um heyg ella Abbi tín er ríkur turt kjøt? Og hví er hana sveipti havsins hjómhvíta froða bomm? Málið....annar brúkar tey føroysku orðini, gerandisdagin hjá børnunum, gerandismálið er bulurin í málinum, hin leitar fram forn orð og fornar bendingar, spennandi og áhugavert, sunnudagsdessert, pynt og undirhald.
Vit hava sum kunnugt 4 smakkir -- pluss umami sjálvandi....málið hevur eisini nógvar smakkir, orð og brigdi. Vit hava 5000 smaksleykir, sensorar á tunguni og matur kann vera beiskur , søtur, súrur, saltur, ræstur.. .....Men nú orðini....tess betur tú dugir málið, tess størri orðatilfar og tess fleiri brigdi tú kennir, tess fleiri sensorar hevur tú.......
Eg var einaferð til eksamiu í enskum máli og ein av uppgávunum var at kommentera nakrar setningar, sum allir søgdu tað sama, teir ljóðaðu so:
My beloved parent has joined the heavenly quoir. (Mín kæri faðir er fluttur í annað ljós.)
My father has passed away. (Pápi er deyður)
The old man has kicked the bucket. (Gamli hevur parkerað tuflurnar).
Upplýsingin er tann sama í øllum trimum setningunum, men tú fært sera ymiskar eykaupplýsingar við teimum valdu orðunum.
Meiningar og orð kunna vera beisk, søt, hørð og hvøss sum grót, floyalsmjúk sum vellingur, luftkend sum candy floss.
Tað ger ikki tað sama, hvussu vit snakka. Ymsar støður krevja ymiskt málbrúk. Áhugavert kjak var í ALSO í ÚF ein morgunin. Lurtarar høvdu skrivað inn og funnist at, at panelið brúkti so ljót orð, eiðir og illbønir. Og eisini var spurningurin havdur á lofti, um suðuroyingar brúka fleiri illbønir enn norðoyingar, og um fólk, sum eru í útvarpinum skula sleppa at tosa sítt egna heimamál, sjálvt um tað er fult av eiðum og illbønum, og spurningurin um tey, sum arbeiða í útvarpinum hava aðrar skyldur málsliga enn tey, sum viðtal verður gjørt við. Sjálv haldi eg, at eiðir og illbønir sjálvandi eru partur av málinum, men skula bert brúkast, tá ið veruliga stendur á. Kjakið er sera viðkomandi, jú eiðir og fremmandorð lita málið, geva tí koloritt. Men um tað verður ov nógv bara helvitis lort ella cool og lekkirt, og um vit alla tíðina senda smíl og grátmyndir í staðin fyri at brúka orð, so fækka orðini , meðan vit sita og eta somu pizza hvørt kvøld framman fyri skíggjan.
Mítt arbeiði í løtuni er at undirvísa útlendingum í føroyskum, og tað gevur mær unikt innlit í , at móðurmál í Føroyum er ikki bara føroyskt. Næmingar í løtuni umboða Filipsoyggjar, Kambodja, Kina og Hong Kong, Peru, Frankaríki, Russland, Ukreina, Kroatia, Rumenia og Slovakia og Japan og tey læra meg, at føroyskt kann eisini vera fremmandamál ella annað mál, føroyskt sum fremmandamál eigur at verða skipað sum sjálvstøðug lærugrein við krøvum og skikkaðum lærarum. Tað er ótrúligt, hvussu lítið skal til fyri at gera seg forstáiliga: meg síggja hon SMS/eg ikki dáma kjøt, men eisini ótrúligt, hvussu nógv skal til fyri at ogna sær málið fult og heilt. Eitt annað, sum henda undirvísing, repeterar fyri mær er, hvussu stórur munur er á talaðum og skrivaðum føroyskum. Næmingarnir lurta eftir talaðum føroyskum og herma, tey duga stuttligar vendingar úr Vágoynni ella av Viðareiði. Eg vil gjarna læra tey talað mál, men eg má eisini brúka tekstir, og eingir tekstir sum eru á føroyskum eru á føroyskum talumáli. Nå, so lurta vit eftir útvarpinum, tey tosa, tað má vera talað mál....men har er avbjóðingin enn størri, vit hava lurtað eftir tíðindasendingum og eftir ALSO, tey forstanda ikki eitt orð. Kringvarpið skuldi sæð hetta sum eina avbjóðing, tey kundu hjálpt til við sendingum til henda bólk av borgarum, sendingar til útlendingar við útlendingum. Ikki bara eina sending har vit útstillað útlendingarar, telja tey og teirra lond og “snakkka” um integratión. Skula kanska lata tey útlendsku sjálvi fáa orðið.
Nógvar máliskur eru, sum brúka smakk sum metaforu fyri kenslur. Øll vita at “feitt” er gott, at vera eddikasúrur er ikki gott, at stroya salt í sárið í fluttari merking er sálarkvøl, eitt uppskot á tingi kann vera soltið og mangla kjøt.
Orðabókin sigur , at ræst norðanfyri í fluttari merking merkir giggut ell gimmut, undir tí tulkingini er hetta vanliga undirlutalæti, sum vit eisini síggja í øðrum orðum, føroyskt er giggut, útlendskt er cool. Tað hevði hóskað betur, um ræst í fluttari merking var: sterkt, kraftugt, stimbrandi, serstakt osfr.
So lat meg enda við eini ræstari yrking, so kunna tit sjálvi avgera um hon er stimbrandi ella pyntilig og dessertkend. Tá ið alt kemur til alt er ein yrking eins og ein máltíð ein subjektiv uppliving.
Yrkingin er orðini hjá okkara prísvinnandi yrkjara úr áttatiárunum. Orðini (1985) eftir Róa Patursson.
Subscribe to:
Posts (Atom)