Nýggjar tíðir - ph.d framløga

 

Kvøldskúlin beyð Elisabeth Holm á skúlan at leggja síni úrslit í ph.d. ritgerðini fram. Framløgan var á enskum, og áhoyrarar vóru næmingar og lærarar á Kvøldskúlanum. Eg hoyrdi eisini framløguna hjá Elisabeth á Landsbókasavninum. Tá hugsaði eg, hví er hon ikki í Kongshøll, og hví er tað ikki Fróðskaparsetrið, sum skipar fyri? Nú fekk eg ein part av frágreiðingini, universitetið í Skotlandi "eigur" úrslitini, og tey eru ikki útgivin enn. Hetta varð nýtt sum grundgeving, tá ið Elisabeth varð spurd, um politikarar og lógarsmiðir høvdu fingið og kunna brúka hesar skjalfestu upplýsingar, vónandi verður ritgerðin skjótt útgivin. 

Tonicia Hansen: Millum 2017 og 2020 komu fólk úr 20 "nýggjum" londum til Føroya, also londum, haðani vit ikki fyrr hava havt tilflytarar.

Ein onnur ritgerð er á veg, sum snýr seg um at allýsa integratión. Vit tosa ofta um integratión, sum um vit øll eru samd um, hvat vit tosa um, men vit meina so nógv ymiskt. Elisabeth vil heldur nýta orðið luttøka, at fólk taka lut í samfelagnum. Hon sigur, at integratión verður ofta definerað sum assimilatión, sum merkir ein samanrenning. (integration, participation, assimilation)

Framløgan er sera áhugaverd, men eisini rættiliga deprimerandi og enntá provokerandi. Høvuðsdentur er á vantandi møguleikar hjá útbúnum útlendingum at fáa starv, har tey fáa brúkt sína útbúgving. Elisabeth hevði millum 50 og 60 luttakarar í kanningini, og tveir triðingar høvdu miðallanga ella langa útbúgving, og flestøll arbeiddu sum vaskifólk ella á fiskavirki. Og ein stórur partur av frágreiðingini ella kanska øll frágreiðingin er, at tað er so trupult at fáa lært seg føroyskt og danskt. Sum lærari á Kvøldskúlanum  í FSA fegnist eg bara um, at tað er gongd í menningini og hugsi, fjúu, tað eru nøkur ár, síðani hon gjørdi kanningina, støðan er frægari nú og batnandi. Elisabeth nevndi, at ein partur av øllum er tann serliga støða, føroyskt hevur í føroyings hugaheimi: ein sjáldsamur dýrgripur, sum vit eiga at verja og fjálga um. Vit eru í verjustøðu og eru tí minni fyrikomandi ella góðtakandi mótvegis fremmandum málum.

Ein frymil, sum vísir, at málundirvísing og mállæring er so mógv annað enn bara motivatión. Tað er fløktar mekanismur, sum gera seg galdandi, tá ið fólk gera íløgu í at læra ei8tt mál afturat.  

Myndin vísir, at ójavni finst longu í fyrsta spori. Men tað er væl saktans sjálvsagt, um tú bert saman við føroyingar og norðbúgvar. Spurningurin er, hvusssu vit frægast javna gøtuna og slætta sjógvin við góðum skúlatiboð og arbeiðsplássum, sum duga at møta og meta og virðismeta fólk og teirra royndir og vitan.

Elisabeth hevði sum uppáhald, sum eg skilti tað, at samfelagið stuðlar uppundir og styrkir henda ójavna við at einki gera við hetta mál.

Gott at tað verður varpað ljós á hesi viðurskifti, og Helgi Abrahamsen eigur at hava stóran áhuga fyri teimum. Gott arbeiði Elisabeth, gleði meg, til kanningin kemur, sum vísir, at FSA undirvísingin ger mun.

Grør um gangandi fót - ella: Føroyskt sum annað mál.

Kvøldskúlin í Havn er blivið mítt annað heim!  Í dag er ein serligur dagur, tí í dag byrjar ein nýggjur flokkur í føroyskum sum annað mál, og  í dag var eg og vitjaði tey. Tað er so hugfarsligt, at lærugreinin "Føroyskt sum annað mál" (FSA) trívist og veksur. MMR  (v/Helenu D. á Neystabø) hevur arbeitt og arbeiðir við próvtøkum til hesa lærugrein í fyrimyndarligum samstarvi við Katrin E.L.Jacobsen, sum hevur royndir á økinum úr Danmark. Somuleiðis er arbeiði sett í gongd at gera mínar bøkur  (Vælkomin, Viti) meiri brúkaravinarligar við upplestri og fleiri uppgávum.

Toymið á Tórshavnar kvøldskúla

 

Kvøldskúlin hevur miðvíst arbeitt við hesum evni í nógv ár. Samstarvspartnarar hava verið lunkaðir, fundir, ráðstevnur og skeið. Nógvir meylar til MMR, játtanir og grundgevingar. Men ...tolin trívst og treiskin vinnur sigur orðatakið.

Nú í 2021 er tað politiskt korrekt at tosa um málundirvísing sum part av integratión. Samstarvspartnarar , Reyði krossur, integratiónsprestur koma á gátt og bjóða sínar tænastur, MMR veitir játtan, skeið hevur verið í CEFR . Í vikuni var ph.d. ritgerð løgd fram um málsligan ójavnað og forðingar fyri útlendingar á arbeiðsplássum. Sera áhugavert, vónandi er sumt broytt og annað í broyting. Mál er vald, at hava orðið í síni makt er vald. Um málið verður tikið frá tær, minkar tú sum menniskja. Tú skapar ójavnað, og varðveitir ójavnað, um tú forðar fólki í at tala og siga sína meining og taka lut í samfelagnum. 

3 FLOKKAR !! YES!!

Jóna og Vár eru lærarar í tí nýggja flokkinum. Fólk úr øllum heiminum hava funnið veg í JH Schrøtersgøtu.

Jógvan Sørin bjóðar vælkomin.

USA, Brasil, Filipsoyggjar, Jordan, Turkaland og fleiri

Vit høvdu "upptøkuroynd", visitatión, og spennandi er at fylgja við, hvørjum støði flokkarnir eru á, CEFR hevur jú síni støði og stig. Vit eru á veg! Alt tekur tíð, vit eru komin væl í gongd, haldi eg. Úrslitið sæst um nøkur ár.

Stakk inn á gólvið hjá Petru, sum hevur millumflokkin, altíð deiligt at hitta eldsálirnar. Vit sungu "Sjeikin" hjá NALJU. Elski lagið, kann syngjast ordiliga hart!

Og síðani inn til Annu Marjuna, tosaðu um, at nú eru tær 4 lærarar, nóg nógvar til at skipa lærarafund. Eitt so frálíkt hugskot, sjálvandi skula tær tosa sínamillum um: støðið í teimum ymsu flokkunum, um onkur næmingur skal hava serligt ansni, um tilfar, læna hvørjari aðrari heimagjørt tilfar osfr.

Enn er nógv eftir at gera. Til dømis manglar tilfar til "alfabetisering" av vaksnum, t.e. fólk sum hava eitt annað alfabet enn okkara ella møguliga einki alfabet (analfabetar) . Vit hava ikki nógvar tilflytarar, sum hvørki duga at lesa ella skriva, men við tí vaksandi tali av tilflytarum verða fleiri av teimum eisini.

Herligt at fylgja við á síðulinjuni.

AÁBDÐE

            FGHIÍJKL

                                MNOÓPRS

                                                        TUÚVYÝÆØ

FSA - CEFR - VISITATIÓN

Skeið í 4 dagar, fyrst tveir um CEFR sum heild, síðani tveir um visitatión. 

Orðið visitatión verður ofta brúkt av heilsumyndugleikum, fólk verða visiterað til eitt ellisheim ella ein annan stovn. Tað verður kannað og testað, um persónurin hóskar til staðið ella staðið til persónin. Í okkara føri er tað kanning ella testing av næmingum til Føroyskt sum annaðmál. 

Skeiðini vóru skipað av av Helenu D á N., sum arbeiðir á Námi og hon hevði afturat sær Katrin E.L.Jacobsen, sum arbeiðir í Tønder á málskúlanum, har tey hava Danskuddannelse og Asbjørn Nybo, sum arbeiðir í SIRI (Styrelsen for international rekruttering og integration) við at gera og samskipa uppgávur og royndir í Danmark.

Til fyrra skeiðið vóru umleið 40 fólk úr øllum landinum. Tað er hugaligt, at vit so við og við hava ein starvsfólkahóp til hesa nýggju lærugrein.

Kunnað varð eisini um ætlanir viðvíkjandi undirvísingartilfari, m.a. kunnaði Maria Heradóttir um arbeiðið við at gera eina føroysktbók til børn við øðrum móðurmáli enn føroyskum, fyrimyndin her er týsk.

Í vár sat ein nevnd og arbeiddi við at laga danskt tilfar til hetta økið,  og nú varð tað so lagt fram fyri lærarar úr øllum landinum. Spennandi verkætlan, rós til fyriskiparar.

 

FSA - føroyskt sum annaðmál.

Nú eitur lærugreinin hjá mær Føroyskt sum annaðmál. Nú er rættilig gongd komin á at menna lærugreinina. Megnarkonur sita við róðrið. CEFR skipanin skal nú brúkast í Føroyum (FSA 1,2,3). Hetta er eitt, sum vit hava lisið og sungið eftir síðani 2014. Men økið er stórt, og nógvir staklutir eru, so tað tekur tíð at laga alt til okkara viðurskifti.

Katrin og Helena fyrireika skeið

 

Kvøldskúlin í Havn hevur gingið undan í hesum máli, har hava verið gjørdar ymiskar skeiðsroyndir í Føroyskum sum annað mál, og ymiskt tilfar er framleitt sum partur av undirvísingini.

Finn tvey orð á hvørji reglu sum ríma

Hvat stendur á hillini

                                       uppgávur til krabbabók

uppg. til krabbabók

lesivenjing

Nevnd hevur sitið og umsett og lagað danskt tilfar til um CEFR og um visitatión. Nú verða so tvey skeið hildin saman við Katrin Lydersen Jacobsen, sum MMR v/ Helenu D. á Neystabø skipar fyri.  Tað fyrra um CEFR skipanina, og tað seinna um visitatión t.e. hvussu ein kannar, hvar í skipanini næmingar skula byrja

Vit arbeiða við at savna tilfar, sum longu er gjørt, so at øll fáa gleði av tí. Væl kent er, at lærarar sita og klippa og klistra hvør í sínum lag heima. Ætlanin er at skanna og leggja á netið.

Málamót í Føroyum ella: Meðan vit bíða 3

Hjalmar P. Petersen hevði eina áhugaverda framløgu í Málráðnum á fundinum 23 mai. Hjalmar er málfrøðingur og hevur skrivað "A Language Course for Beginners", hann undirvísir og granskar á Fróðskaparsetrinum.
Framløgan var um málamót í Føroyum. Møti millum mál og tær broytingar, slíkt møti hevur við sær. Talan er sjálvsagt um føroyskt øðrumegin og dansk og enskt hinumegin.

Í talvuni sæst, at donsk ávirkan ger seg galdandi í 19. øld og ensk í 20. øld. Av fyrstantíð var tað hábærsligt at tosa danskt, men seinni bleiv føroyskt hámál. Føroyingar vandu seg við at tosa føroyskt við danir, sum skilja føroyskt. Øðrvísi er við enskum, tað sær út til, at enskt hevur hámálstatus millum serliga ungar føroyingar. Tey ungu tosa ofta enskt sínamillum, og børn heilt niður í barnagarðsaldur duga ensk orð og vendingar. At skifta millum mál verður kallað koduskifti. Tað er fínt at duga at koduskifta, vanliga duga fólk bæði málini væl, tá ið tey koduskifta. Men koduskifti er eitt, eitt annað er málskifti.
Hjalmar: Men spurningurin , ið vaknar er, um vit standa yvir fyri einum málskifti í framtíðini. Knoohuizen (2019) sigur, at hetta hendi í Hetlandi, tá ið 25% av fólkinum tosaði skotskt-enskt (hetta vóru skotskir tilflytarar, ið komnir vóru). Hetta svarar til, at vit hava 12.500 tilflytarar í Føroyum. Talið er kanska ikki heilt órealistiskt, tá ið vit hugsa um tilflytarar + ungdóm, sum fer yvir til enskt.
Møguliga kann tað fara at síggja soleiðis út (Lindquist 2018):

Tað ið Hjalmar vísir á í hesi talvu er, at føroyskt fer at gerast gestur í egnum húsi. Enskt verður tað hábærsliga, og føroyskt verður til húsbrúk. Tað er nokk ikki bara ein "úlvurin kemur" støða nú. Vit vita tað, vit hoyra tað rundan um okkum. Hjalmar hevur eisini uppskot til loysn í evstu løtu. Skipa undirvísingina í føroyskum til útlendingar, børn og vaksin!! Setið krøv til teirra, sum koma higar!! Setið pengar av til at skapa eitt digitalt málkorpus at arbeiða við!  Men hvussu ber tað til, at okkara politikarar, sum altíð siga seg elska okkara mál, sum er okkara fremsta tjóðareyðkemnni, ikki vilja raðfesta tað? Vit hava eitt stórt málráð við nógvum kompetentum persónum, men alt ov lítlari játtan. Vit hava fólk, sum vilja í gongd við at gera tilfar, vit hava granskarar, sum fegin vilja arbeiða við hesum. Men vit vita, at tað er ikki smápengar talan er um. Nú ið val stendur fyri durum og tunnilslyftini koma á breddan, eiga veljarar at spyrja sínar politikarar, hvat tey ætla at gera, so at føroyingar eisini tosa føroyskt um 100 ár.

Fáa váttan 15. nov. 2018

Nú er hetta skeiðið á kvøldskúlanum liðugt, ein lítil samkoma var í Toylon. Summi høvdu familjuna við, og kvøldskúlin vísti blíðskap, sum altíð. Vit koma sterkt aftur í januar.

Darek, Katia, BavS, James, Luca, Juliana
June, Janelle, Clara,Romeni, An, Elaine, Cheyenne, Cresyl (Bella vantar á myndini)

Páll og eg so smílandi, rósurnar eru frá Viktoriu (úr Ukreina)

Darek

Katia

 Býráðið var boðið og Eileen var við sum tess umboð, og ÓJR var og tók myndir, sum hann hevur lagt á heimasíðuna hjá býráðnum. Trý av mínum hildu talu. Darek úr Pólandi, Katia úr Russlandi og Janell úr Filipsoyggjum. Tað er stuttligt og rørandi at hoyra, hvussu tey royna, og hvussu væl tey duga.

Janelle

     Srikanya er úr Teilandi, hon hevur verið í flokkinum hjá Alinu, yngst av teimum øllum. Hon hevur bara verið í Føroyum síðani august. Ikki er tað lætt, serstakliga, um ein ikki dugir enskt heldur.                           

Vil hervið takka kvøldskúlanum, sum í mangar mátar er undangonguskúli í Føroyum. Tey eru kreativ, djørv og hjartagóð. Nú havi eg byrjað skeið í føroyskum sum annað mál 9 ferðir, og hetta er 9. ferðin skeiðið endar. Øll árini hevur ætlanin og ynskið verið, at henda undirvísing skuldi gerast líka góð sum - ella betri enn í øðrum londum. Kvøldskúlin hevur givið rúm fyri kreativiteti bæði í undirvísing og í tilfari.

CEFR er stytting fyri ta evropiska rammuna um málundirvísing fyri tilflytarar í Evropa, tað er ein skipan sum hevur við sær støðisbýtta undirvísing í støði A;B;C...so at tilflytarin beinanvegin kann koma á rætta hill í skúlaskipanini. Vit eru í eini tilgongd í Føroyum og vit vóna, at arbeiðið , sum hevur verið gjørt á Tórshavnar kvøldskúla kann vera eitt gott støði undir framhaldandi menning av føroyskum sum øðrum máli.  Eitt sum hevur verið mælt til í fleiri umførum er, at tað skal vera lógarfest krav, at fólk lærir seg føroyskt, um tey vilja búgva her. Tað er ikki enn komið, men er kanska á veg.....

Sum tit longu hava hoyrt læra tey nógv í kvøldskúlanum. Vit hava lært at lesa tekstir,  gera setningar, at tosa føroyskt  - eitt sindur av mállæru, og vit hava verið námsferð  í Havn tríggjar ferðir: í Listaskálanum, umborð á Magnus Heinasyni  og á Glasi í Marknagili.

Næmingarnir eru sera motiveraðir, og nógv av teimum halda fram í januar við vón um at koma á eitt hægri støði.

Hjartaliga tillukku, og góða eydnu.

Kvøldskúlin aftur í gongd

Føroyskt sum annaðmál fer í gongd fyrr enn hini skeiðini um heystið. Í ár gera vit eitt sindur øðrvísi, tí vit høvdu møguleika at býta byrjanarflokkin sundur í tveir bólkar eftir førleika. Vit gjørdu eina støðiskanning og mettu síðani um, hvør hóskaði best til allar-allar fyrsta støðið A1, og hvør mundi fáa meiri burtur úr einum eitt lítið sindur hægri støði A2.  Hin lærarin er Alina Jespersen, hon er Meistari í lingvistikki, dugir væl føroyskt og hevur royndir av júst hesi undirvísing úr Týsklandi. Stutt sagt ein funnin fressur!

Vit eru sostatt farin undir at tillaga okkara undirvísing í FFM til CEFR krøvini - tað er evropisku sundurbýtingina eftir førleika. Í summar keypti eg nakrar skúlabøkur til hesa undirvísing, sum tey brúka í Noreg. Ein tekstabók og ein uppgávubók til hvørt stigi.

A1 

 Bøkurnar kalla lærugreinina "norsk og samfunnskunnskap", og vit síggja, at Noreg er alla tíðina annar tráðurin.

A1

A1

A2

B1

B2

Alina og Bergljót, lærarar

 Sera áhugavert at síggja, hvørji evni tey velja, og hvussu progressiónin er. Tíbetur síggi eg, at mín byrjanarbók VÆLKOMIN líkist hesum frálíku bókum, tó als ikki í øllum og als ikki í myndatilfarinum. Hesar norsku eiga at vera nakað dýrar at framleiða, hugsi eg. 

Framhaldsskeiðið vár 2018 av

nýbyrjað

Tað hevur verið ein stuttleiki at havt føroyskt við hesum 14 damunum, eg meini tað. Tær hava lært so nógv. Allar royna at tosa føroyskt, fleiri tosa næstan flótandi. Tær royna enntá at skriva føroyskt. Skeiðið var hesa ferð 10 vikur ella umleið 200 tímar.
Vit hava lisið Páll fanga hjá Oddvør. Spennandi at presentera sagnir og søgu fyri teimum. Vit tosaðu um pátrúgv, hvussu er við pátrúgv heima hjá teimum?
Næmingarnir vóru úr 5 heimspørtum, tað er also úr øllum heiminum uttan Arktis.

Vit lyfta í felag

Skeiðið var 10 vikur, frá 5. mars til 25. mai 2018 t.e. umleið 200 tímar.

Næmingarnir vóru 14 í tali, bara konufólk, og tær vóru úr fimm heimspørtum, Asia (5), Evropa (4), Afrika (2), Suðuramerika (1), Norðuramerika (2). Hóast hetta var framhaldsskeið, var stundum neyðugt at brúka enskt sum hjálparmál, men allar royna seg nú á føroyskum, og summar skriva eisini rættiliga væl føroyskt.

Tilfar: Grundbók var VITI eftir Bergljót av Skarði, og tá ið hon var so gott sum lisin, fóru vit at lesa Páll fanga hjá Oddvør Johansen, næmingarnir fingu glosur at styðja seg til. Páll fangi er ein Gráur krabbi. Vit lósu eisini søgnina og bóru báðar tekstirnar saman. Til mállærupartin brúktu vit Mállæruna hjá Árna Dahl og Paulivari Andreasen. Vit brúktu eisini tilfar hjá KVF og faldarar frá stovnum.

Munnligt: Vit vandu úttalu við upplestri og vit vandu talað mál við samrøðu um tekstir. Næmingarnir høvdu eisini munnligar framløgur um givið evni. Vit sungu sangir, og tær løgdu eisini ein sang fram úr sínum egna landi og greiddu frá.

Skrivligt: Tær lótu skrivligt avrik inn hvørja viku, og tað kundi vera fyrisøgn, stílur ella stutt avrik um eina mynd ella annað givið evni.

Mentan, vit vóru nakrar útferðir:

Fornminnissavnið, eitt gott stað at tosa um Páll fanga (1600 talið)

Skansin

Tinganes

Norðurlandahúsið

Landssjúkrahúsið – at síggja og kanna myndina í forhøllini hjá Edw. Fuglø

Skeið liðugt - byrja framhaldsskeið

Hesin flokkurin fekk sína váttan í gjár. Eitt lítið hald var í Toylon, tey høvdu familju við, Alyssa helt talu og tey sungu Nú skínur sólin bjarta. Sera hugnaligt og stuttligt. Havi gott mót uppá at byrja framhaldsskeið mánadagin. Sjey av hesum ætla at halda fram, og eg gleði meg at hitta tær og og fleiri nýggjar mánadagin. Navnaskiltini eru klár.