Den gamle by I Aarhus

Eitt livandi museum. Bergljót og eg fóru ein túr í Den gamle by og vóru har nakrar tímar. Vit sóu Møntmestergården og vit sóu nógvar handverkaraverstaðir og sethús hjá høgum og lágum.

Gentan situr og buntar svávulpinnar, meän pápin liggur og rýtur, vit hoyrdu andadráttin og roturnar.

Eitt tað sermerktasta er, at tey eisini hava nýtt gamalt, t.d. hava tey 3 íbúðir frá 1973 og handlar frá teirri tíðini. Hetta sakni eg í Føroyum, har alt á fornminnissavninum skal vera minst 100 ár – eg veit at tey hava okkurt annað, okkurt gamalt útvarp og ymiskt.

Men, tað er umráðandi at savna alla tíðina, tí tað sum er modernað í dag. er søga í morgin. Savna t.d. fartelefonir, tannm gamla nokiatelefonin fær nostalgi upp í einum og hvørjum ella dustsúgvarar, sum ikki duga at fara runt í húsunum sjálvir.

Men Den gamle bý er í øllum førum eitt fínt museum. Um summarið¨hava tey fólk, sum spæla, at tey búgva og liva í hesum gomlu húsunum. VIt sóu eina arbeiðskonu og ein húskall, ella mann og konu. Tað hoyrdist, tá ið hon talaði á hann, at hon spældi ein leiklut: Nú må han se at hente vand (hon segði ikki “du”)

.

Kjarnuhúski í Skødstrup

Skødstrup er ein forstaður norðanfyri Aarhus, har eru raðhús typisk fyri slík kvarter.

Men tað er einki týpiskt við húsunum hjá Bergljót og Lars. Stovan við heimagjørdari dupultsong undir loftinum beint uppi yvir tí stóra vevinum vísir persónligheit og ans fyri hugna og tí ektaða tilfarinum. Sjálvandi hava tey ikki træbaljur og træsúpiskeiðir, men plast og akrýl er ikki teirra yndis.

Á loftinum hava børnini hvør sítt kamar, sum tey hava innrættað hvør á sín hátt. Anna Mira hevur prýtt øll bróst við útklippum úr dagbløðum – sera originalt.

At familjan er hálv føroysk sæst bæði á tí, sum hongur á bróstunum og á lyklabrettinum, sum Lars hevur gjørrt, sum er ein lítil hjallur.

Blíðskapurin var stórur, eg varð partur av familjuni í tríggjar dagar, og Bergljót tók sær stundir at fara í býin við síni gomlu mostur (eg var so heppin, at hon hevði frí 2 dagar). Tey búgva tætt hjá foreldrunum hjá Lars og bæði mostir og pápabeiggi komu inn á gólvið, meðan eg var har. Nei, tey eru ikki typisk, tú sært nakrar gamlar dygdir, sum vit ofta sakna í gerandisdegnum.

Góða Bergljót og góði Lars, hjartans takk fyri blíðskapin!

LUDO eftir Katrin Ottarsdóttur

Sera áhugaverd samrøða í útvarpinum í morgun. Spennandi at hoyra leikararnar greiða frá arbeiðinum at gera filmin. Hjálmar hevði áhugaverdar hugleiðingar um at leikarin hevur ikki ávirkan á vinklar ella zoom og hevur ikki sama yvirlit yvir tað lidna verkið, sum leikstjórin hevur. Munurin millum sjónleik og film er altíð ein áhugaverdur spurningur, eins og munurin millum bók og film ella bók og sjónleik. Sera positivt, at Lea hevur gingið í sjónleikaraskúla og nú roynir seg í filmi – ivaleyst ein komandi stjørna.

Filmurin er eitt psykologiskt drama, ein trillari fullur av súmbolum og dreymakendum sekvensum. Endin er dramatiskur og rættiliga opin. Vit vita ikki, hvat heni í húsinum áðrenn endasenuna.

Kinna hevur valt sær eina yndissenu, sum hon nevnir á Listaportalinum, Ludosenan er eisini fantastisk, gentan og pápin púra læst í óhugna og vónloysi, og ternningarnir, sum verða kastaðir og fara hoppandi og smildrandi avstað. Ein  languløta.

Tabuevni tvingað fram á pall, og mytur punkteraðar!

 

Tær tríggjar Gunnvá Zachariassen, Beinta Clothier og Jensina Olsen spæla  leikin ORSAKA eftir Kamillu Wargo Brekling á tjóðpallinum Tær spæla einar 25 smáar leikir, skiftast um at vera fremst og vera backup. Marita Dalsgaard hevur verið leikstjóri. Jensina hevur sín debut fyri vaksnum áskoðarum í hesum leiki. Vit kenna hana úr barnasendingum, sum børnini elska. Tað er sjálvsagt ein stór avbjóðing hjá Jensinu at spæla saman við tveimum meiri royndum leikarum, men hon kláraði seg væl, hon var høvuðsleikari í kanska færri av leikunum enn hinar báðar, m.a. tí sera skemtiliga (og syrgiliga) partinum um, hvørja skipan foreldrini brúka, so at børnini hava bæði foreldrini, eitt sera væl rakt prik til tey egoistisku foreldur, sum ikki lata børnini fáa frið at vaksa upp, tí at foreldranna tørvur og statusjagstran kemur fram um alt.

Tað er ferð yvir teimum, og tær fáa rættiliga víst sín kropsliga førleika og fysiska form. Tær tríggjar eru hvør sín týpa, og spælið vísir eisini ymiskar kvinnutýpur. Tann einsamalla, frælsa, sum vil vera einsamøll (ella vil hon tað)? Tann kiksaða, sum heldur vil vera onkur onnur, arbeiðsnarkomanurin  og hin ekstremt egoistiska.

Temu. Leikurin er ein kvinnuleikur, sjónarhornið er kvinnusjónarhorn, og høvuðsyvirskrift kundi verið gerandislív við teimum undirtemum, sum nú eru í slíkum føri: barnafamiljur, narcissisma, sex, hjúnaskilnaður, børn, sum búgva í tveimum húsum, sex, vinkonur, sex. Tann gerandisligi dámurin , umboðaður av karribollum og rísi, verður settur í perspektiv í innganginum, men hann hava vit kanska longu gloymt.

Pallurin er sera einfaldur, og tú hugsar, tá ið tú kemur inn, hvat skula tær gera við eitt stillads her inni. Men hann riggar væl, multifunktionellur. Í tí fínu prentaðu skránni sæst nakað um, hvørjar tankar leikstjórin hevur gjørt sær um pallin, sera áhugavert.

Persónsgerð er ein av snildunum, sum høvundurin brúkar á rættiliga sjáldsaman hátt. T.d. verða  heilin og kroppurin individualiseraðir, og mótsetnigurin, sum vit vanliga kalla “sense and sensibility” ella “tað góða, sum eg vil, geri eg ikki osfr.” verður lýstur kropsliga. Gunnvá vísir okkum, hvussu heili og kroppur mótarbeiða hvørjum øðrum, og enntá eru lungu og bein eisini lýst, sum havandi sítt egna lív. Serstakliga sjáldsamt og leiklutur, sum krevur serligt fimi. Onnur úrtøkilig evni, sum vórðu viðgjørd sum persónar ell ítøkiligir lutir vóru “kærleikin” og “sjálvsálit”. Serstakliga sorgarskemtiligt er tað, tá ið “arbeiðið” verður lýst, sum tann nýggi hjúnafelagin og pápin í eini familju, henda leikin spælir Beinta á sín sermerkta tølandi hátt.

 

Tabuevni verða umrødd og mytur verða punkteraðar.

Til dømis: børn eru totalt yvirvurderað, tey eru ikki so fitt, sum fólk siga. Tey larma alla tíðina og skula alla tíðina vísa seg, oyðileggja hvørt selskap.

Til dømis: mammurollan, tað er ikki so synd í mammum, sum tær halda sjálvar.

Til dømis: Tað er eitt væl vart loyndarmál, at vit øll kukka.

Til dømis: Kvinnur hava eisini pornografiskar dreymar (sera grafiskt lýst, gleðið tykkum

Kvinnufrígerð og hvat so?

Leikurin er ein av trimum pørtum í eini trilogi hjá donsku Kamillu Wargo Brekling, og hann er frá 2005, orsaka, men tað er ov gamalt…ella kanska skuldi eg sagt ov nýtt. Tí vit hava sæð Fat Woman’s Joke eftir Fay Weldon og Shirley Valentine eftir Russel, og tey eru gomul leikrit, men vóru so fantastisk – tá. Eg hugsi:  Evnini eru ikki aktuell nú, sum tey vóru í 70unum ella 80unum…ella bíða… kanska tað er bara eg, sum eri flutt úr hasum trupulleikunum av miskunsomun rennandi árum. O ræðuleiki, tit ungu! er tað soleiðis enn? Kanska 2005 í Danmark er netupp 2014 í Føroyum….

Ná, nú gjørdist eg heilt ørkymlað…men farið og hyggið sjálv! Er hetta problematikkur, sum tit kenna aftur? Ella er tað avoldað? Leikurin er stuttligur, men tað svíður eitt sindur.

(um onkur vil skriva ein gestablogg um leikin, so ger so væl ,send mær bara bloggin á bergljot.av.skardi{kurla]gmail.com)

Gunnvør 65

Eg havi kent Gunnvør altíð, ella altíð er so nógv sagt. Men vit hava livað í sama parti av Havnini, gingið í sama skúla og sunnudagsskúla. Gunnvør var systkinabarn Elisabeth, og eg og Elisabeth vóru vinkonur, so vit hittust javnan. Pápi og pápi Gunnvør Sverri kendust og prátaðu mangan bæði um politikk og annað. Men tað var í 2004, at nakrar damur teirra millum Gunnvør spurdu, um eg vildi gera ein lesiklubb saman við teimum. Og síðani tá hava vit hitst eina ferð um mánaðin.

Vit byrjaðu við føroyskum bókum, men vit hava nú verið víða í bókmentunum, líka frá Irak til Grønlands og Íslands. Gunnvør er ein lesihestur, ofta hevur hon góð uppskot til, hvat vit skula lesa næstu ferð. Gunnvør hevur stóran áhuga fyri filmi, hon var í filmsfelagnum, og tá ið Norðurlandahúsið og Havnar bio hava serligar filmsdagar, er Gunnvør á staðnum.

Tey seinnu árini hava okkara lívslagnur fingið so sjáldsama paralella gongd, fyrst bleiv Hans Marius sjúkur, so Erik, síðani doyði fyrst annar so hin. Vit eru nú báðar einkjur, og eg gleði meg at diskutera Marquez við hana í næstu viku, í bókini “Kærleiki í koleratíðini” eru nevniliga nógvar einkjur (nokso ólíkar okkum skikkiligu havnarkonum ).

Nú ið Gunnvør er rakt av sjúku og situr í koyristóli, kemur hennara seiga lívskraft rættiliga til sjóndar. Altíð klár at finna loysnir og fáa tað besta burturúr, sum sæst á myndini omanfyri er hon ein fongur fyri eitt og hvørt selskap.

Í gjárkvøldið var stór veitsla í B36 húsinum, Gunnvør segði, at hon hevði ætlað at hildið ball, tá ið hon fylti 60, men ta tíðina bar ikki til, og tá hevði hon lovað sær sjálvari, at hon skuldi gera tað, tá ið hon fylti 65.

Arbeiðsplássið hjá Gunnvør MMR var væl umboðað, og nógvar talur vóru, men tann besta talan og tann mest rørandi  var Maikensa tala. Ronk sum eitt ljós og í flottum føroyskum klæðum, gav hon okkum klármælt innnlit í Gunnvørsa lív við familjuni, og vit hugsa, at Maiken eigur sín stóra lut í veitsluni og øllum, sum hevur við Gunnvør at gera.

Ein av gávunum, Gunnvør fekk, var ein framførsla hjá Riu og Súsannu Tórgarð, og tað var sera væl eydnað.

Dansifelagið hjá Gunnvør var eisini umboðað, og vit dansaðu Flóvan Bænadiktsson og nakrar sangir. Spælimenn vóru eisini, og fólk fingu sær svingom.

Góða Gunnvør vit heilsa tær á føðingardegnum við takk fyri títt inspirerandi lívsjáttandi íkast til okkara lív.

LISA SKRIVAR GESTABLOGG

Nú er ein mánaður farin, og eg havi upplivað mangt í tí stuttu tíðini. Eg fór til Føroyar fyri at fara á føroyskt málskeiđ á Fróðskaparsetrinum. Hetta er mín fyrsti kjansur fyri at læra hasar torføru bendingar, sum altíð hava verið eitt problem fyri ein hálvføring, íð hevur ongantíð búð í Føroyum.

Tey síðstu nógvu árini havi eg bara verið í Føroyum í eina-tvær vikur í senn, og tað var deiligt at hava møguleika fyri at bara vera her uttan skund og vas. Ikki tí, eg havi upplivað nógv samman við ommu. Omma hevur víst mær alt tað kulturella, sum er at síggja í Havn – yrkingalesing, ballet og konsertir í Norðurlandahúsinum, vokssavnið og kirkjuna í Vestmanna, og avdúkning av kópakonuni í Mikladali.

Skeiðið á Setrinum er fyri útlendingar við interessu í málinum ella tí føroyska kulturinum (aka. Ein eitt sindur eldri 'målgruppe' enn eg.) Gott var, at eg hevdi Eli Sigurð við fyrsta dagin, men aftaná eina løtu gjørdi tað lítlan mun, hvussu gamal ein var. Undirvísingin var deild upp í tvey partar, fyrrapartin høvdu vit mállæru, og aftaná døgurða vóru fyrilestrar um ymiskar partar av tí føroyska kulturinum. Tað var alt frá Hera Joensen í Týr til ein fyrilestur um 'Old Norse to moderne Faroese.'

Sjálvt um málfrøði var í miðdeplinum (og tað var ikki líka tað, eg roknaði við) so lærdi eg nógv hesar 3 vikurnar á Fróðskaparsetrinum. Og skeiðið hevur gjørt ein stóran mun fyri mítt skrivliga mál, hóast har enn er nógv at arbeiða við. Tí ætli eg mær eisini aftur næsta ár, men í staðin fyri eitt skeið fari eg at leita eftir starvi í ein ella tvey mánaðir.

Á skeiðinum var nógv ymisk fólk við ymiskum grundarlag og ymiskum ætlanum fyri skeiðið, og í gjøgnum hesar tríggjar vikurnar komu vit tættari hvørjum øðrum um ein var úr Svøriki, Panama, USA, Týsklandi, Finnlandi, Onglandi ella Danmark.

Ársins stevna

Sandoyarstevnan er ikki sum aðrar stevnur. barnatiltøkini eru spennandi og nýskapandi, og hóast tey eru ikki ókeypis sum á sjómannadegnum, so eru tey avgjørt bílig.

Kommunan bjóðaði morgunmat í teimum deiliga ljósu og nossligu hølunum hjá bókasavninum, nógv fólk var har, og morgunmaturin var sera góður og fjølbroyttur, bæði jogurt og frukt afturat øllum tí vanliga.

Tíverri var ov lítið av fólki, tá ið stevnan varð sett, kanska tí at setanin var flutt. Tó vóru ikki bara Herbert og Magna og lurtaðu eftir Brandi Sandoy. Fólk hildu seg bara inni undir húsavegginum. Í røðu síni nýtti borgarstjórin náttúrumyndir, og niðurstøðan var , at uppgongutíðir eru, og framtíðin sær sólarljós út. Tað var ein deilga positivur boðskapur, og veðrið var gott, so vit fóru fegin oman á Sand at byggja sandslott.

Hvør byggiharri fekk tillutað pláss á sandinum. Okkara slott var ein verjugarður rundan um lívsins træ, Yggdrasil, sum óndar maktir vilja skaða. Vit settu drekar á varðhaldi, og Magna gjørdi persónliga eitt hús til risan og kellingina, sum eru vaktarmenn. Men hon teknaði annars borðisk og mat í sandin, sum hon bjóðaði ommu síni.

Eg veit ikki, hvør vann kappingina, men Wintherfamiljan fekk 3. prísin. Teirra slott hevði eina allé og stóra grøv rundanum. Vit síggja Andreas leggja seinastu hond á verkið.

Síðani var at fara at koyra traktor, rógva í jollu og hoppa hoppiborg og fiska.

Sum altíð er á stevnum, var eisini her útimøti, Frelsunarherurin var væl mannaður , tey komu suður. Systkinini Elisabeth og Njál í broddi fylkingar.

Í Virkinum bar til at sløkkja sær tostan og fáa sær at eta. Hugnaligt at práta við Juttu og Niels

Eitt stuttligt høli at vitja var hoyløðan á Grótteigum, har var tann fryntliga Katrin í barrini, og hinumegin vegin var ein minibiografur, serstakliga væl funnið uppá.

Ein sera góður dagur heima á Sandi. Nú mundi eg gloymt at siga, at Herbert elskaði tarvin allarmest.